13 Αυγούστου 1922, Εξέχουσα Αφιόν Καραχισάρ: Η Αρχή του Τέλους

Τρίτη, 14 Αυγούστου 2012

Γράφει ο Βελισάριος

Ὑπὲρ τῆς Ἀχαϊκῆς Συμπολιτείας πολεμήσαντες

Ἀνδρεῖοι σεῖς ποὺ πολεμήσατε καὶ πέσατ᾿ εὐκλεῶς
τοὺς πανταχοῦ νικήσαντας μὴ φοβηθέντες.
Ἄμωμοι σεῖς, ἂν ἔπταισαν ὁ Διαῖος κι ὁ Κριτόλαος.
Ὅταν θὰ θέλουν οἱ Ἕλληνες νὰ καυχηθοῦν, «Τέτοιους βγάζει τὸ ἔθνος μας» θὰ λένε γιὰ σᾶς. Ἔτσι θαυμάσιος θά ῾ναι ὁ ἔπαινός σας.



Σαν σήμερα, την 05.00 της 13ης Αυγούστου 1922 άρχισε σφοδρός βομβαρδισμός των θέσεων των I και IV Μεραρχιών από το τουρκικό πυροβολικό, που θα οδηγούσε μέσα σε λίγες μέρες στην κατάρρευση του στρατού της Μικρασίας και το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού.

Η Μικρασιατική Καταστροφή είναι το κομβικό σημείο της Νεώτερης Ελληνικής Ιστορίας, ασύγκριτα σημαντικότερο από ό,τι προηγήθηκε και από ό,τι ακολούθησε. Η Καταστροφή δε σήμανε μόνον την απώλεια του Μικρασιατικού Ελληνισμού, τον μαρτυρικό θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων, το χαμό δεκάδων χιλιάδων γυναικών και παιδιών στα σκλαβοπάζαρα και τον ξεριζωμό των περισσότερων από ενάμιση εκατομμυρίου Μικρασιατών από τις εστίες τους. Αυτά, τα ανείπωτα τραγικά, θα μπορούσαν κάποτε να επουλωθούν από το χρόνο.

Η Μικρασιατική Καταστροφή σήμανε κάτι πολύ βαθύτερο για την Νεώτερη Ελλάδα: σήμανε την εσωτερίκευση της ήττας, της εξάρτησης και της αδυναμίας. Η Καταστροφή έπεισε τις έκτοτε διαδοχικές ελληνικές ηγετικές ομάδες ότι χωρίς την πατρωνία “Μεγάλων” ξένων δυνάμεων “η Ελλάς ασφαλώς και δεν είναι σοβαρό Κράτος”, όπως έλεγε ο Γούναρης. Αφαίρεσε από τις ηγετικές ομάδες της χώρας την αίσθηση ιστορικής ευθύνης για την πορεία και το μέλλον της. Εγκατέστησε στις πολιτικές συνειδήσεις την πεποίθηση ότι η παρουσία στο διεθνή χώρο είναι κάτι που δεν εξαρτάται από εμάς τους ιδίους αλλά από εξωγενείς παράγοντες, από τις διαθέσεις άλλων, από τις συγκυρίες και την τύχη. Και τους επέτρεψε, έτσι, στους πολιτικούς να πολιτεύονται στη χώρα ως καιροσκόποι βλαχοδήμαρχοι: χωρίς καμία συναίσθηση ιστορικής ευθύνης και χωρίς κανέναν ιστορικό ορίζοντα. Η Καταστροφή εγκαθίδρυσε και στον απλό λαό μια βαθιά αίσθηση ήττας, μιζέριας και ανικανότητας σε όλα τα επίπεδα – και όχι μόνον της εξωτερικής πολιτικής. Αυτό είναι το κρυφό νήμα που ενώνει τη Μικρασιατική Καταστροφή με το παρόν μας.

Ήταν ανέφικτη εξ αρχής η επιτυχία της Μικρασιατικής Εκστρατείας;

Από απόψεως υψηλής στρατηγικής το εγχείρημα ήταν ακραίο. Οι πόροι που ήταν διαθέσιμοι – εξοπλισμός, ανθρώπινο δυναμικό, χρηματικά διαθέσιμα, παραγωγική ικανότητα, συσχετισμός διεθνών δυνάμεων – ήταν οριακά. Όμως, ιστορικά, δεν υπήρξε ποτέ εναλλακτική λύση για το Ελληνικό Έθνος: το θέμα του Ανατολικού Ζητήματος τέθηκε εκείνη τη στιγμή, τέθηκε παρά τη θέλησή μας, και δε μπορούσε να το αποφευχθεί. Εναλλακτική λύση από την εντολή για τη Μικρασία δεν υπήρξε ποτέ. Για την ακρίβεια: η μόνη εναλλακτική λύση ήταν η εκ των προτέρων, αμαχητί αποδοχή της Μικρασιατικής Καταστροφής, δηλαδή της γενοκτονίας και της εθνοκάθαρσης του Μικρασιατικού Ελληνισμού, χωρίς απόπειρα υπεράσπισής του από το Ελλαδικό Κράτος. Η πορεία είχε ξεκινήσει, ήδη από το 1914, και δεν αφορούσε, φυσικά, μόνον τους Έλληνες Μικρασιάτες. Οι Αρμένιοι της Ανατολίας σφαγιάσθηκαν ακόμη μαζικότερα, και δεν είχαν ποτέ να προσβλέπουν κάπου.

Ο Μεταξάς, ένας από τους ικανότερους, ιστορικά, έλληνες στρατιωτικούς, μπορεί να αξιολογούσε το εγχείρημα ως ανέφικτο, όμως είναι αφέλεια να πιστεύεται ότι η κρίση του αυτή ήταν αυστηρά στρατιωτική, ανεπηρέαστη από προσωπικές πολιτικές απόψεις και πικρίες – δικαιολογημένες ή μη, αδιάφορο.

Υπάρχει ένα πιο απλό κριτήριο για να αξιολογηθεί αν το εγχείρημα της Μικρασιατικής Εκστρατείας ήταν εφικτό, ή αν αυτή ήταν εξ αρχής καταδικασμένη. Κι αυτό είναι ο τρόπος διεξαγωγής της, καθ’ εαυτός. Από την αρχή των επιθετικών επιχειρήσεων, τον Ιούνιο του ’20, μέχρι ΚΑΙ τον Ιούλιο το ’21 η αποφασιστική νίκη ήταν εντός των δυνατοτήτων των ελληνικών δυνάμεων, και μόνον η συστηματικά εξαιρετικά κακή διεύθυνση των επιχειρήσεων και τα συνεχόμενα μείζονα σφάλματα της ελληνικής στρατιωτικής ηγεσίας έσωσαν τον Μουσταφά Κεμάλ από την ήττα και τη συνθηκολόγηση – αν πιστέψουμε τους βιογράφους του, και δεν έχουμε λόγο να μην τους πιστέψουμε, βάσει των αντικειμενικών δεδομένων.

Στον πόλεμο τα λάθη είναι μέρος της φύσης του. Μαζί με την άγνοια της πλήρους κατάστασης – την “ομίχλη του πολέμου” – και τις απρόβλεπτες καθυστερήσεις, είναι τα τρία κατ΄εξοχήν εγγενή στοιχεία της φύσης του. Δεν υπάρχει κανείς πραγματικός πόλεμος που να έχει διεξαχθεί ως”τέλεια διαδρομή”.

Αλλά τα λάθη της ελληνικής στρατιωτικής ηγεσίας, το μέγεθός τους και η επιμονή τους, σε επίπεδο Στρατιάς και Σωμάτων Στρατού απείχαν κατά πολύ από το επίπεδο αυτό. Ο συστηματικά κακός σχεδιασμός και διεύθυνση των επιχειρήσεων υποδείκνυε έλλειψη στρατιωτικής αντίληψης και επαγγελματική ανεπάρκεια. Δυστυχώς, όσο οδυνηρό και αν είναι, σε πάρα πολλά επίπεδα, η Μικρασιατική εκστρατεία θυμίζει δυσάρεστα την Γαλλο-γερμανική σύγκρουση του 1940. Μάλιστα, υπάρχει μία εξαιρετικά δυσάρεστη “τεχνική” πτυχή στην παρομοίωση αυτή: τόσο λόγω επαγγελματικών και οργανωτικών επιρροών, όσο και λόγω των πρόσφατων, αντίστοιχων ιστορικών εμπειριών, ο τουρκικός στρατός ήταν πολύ πιο έτοιμος και πρόθυμος να διεξαγάγει επιχειρήσεις σε βάθος, όπως το απαιτούσε το μεγάλο και αναπεπταμένο θέατρο επιχειρήσεων της Μικρασίας και όπως το είχαν αναπτύξει και το τελειοποιούσαν από μακρού χρόνου οι Γερμανοί, ενώ ο ΕΣ είχε εμμονή με τη μεθοδική μάχη, όπως την είχε διδαχθεί από τους Γάλλους και την είχε αφομοιώσει στο Μακεδονικό Μέτωπο.

Συνεπώς, η μετατόπιση του βάρους για την εξήγηση της ήττας στο επίπεδο της υψηλής στρατηγικής, ενώ είναι εύλογη, δεν δικαιολογείται απολύτως από την παρακολούθηση της εκστρατείας στο στρατηγικό και στο επιχειρησιακό επίπεδο. Μπορεί, ασφαλώς, να γίνει σοβαρή συζήτηση για το αν η κακή ποιότητα της στρατιωτικής ηγεσίας ήταν εγγενές χαρακτηριστικό, απότοκο προβλημάτων στη στρατιωτική υποδομή και παιδεία του ΕΣ της εποχής, ή αν ήταν συγκυριακό πρόβλημα που προκλήθηκε από την πολιτική αναταραχή του Διχασμού η οποία προκάλεσε την απόλυτη αναξιοκρατία στο στράτευμα, αλλά δε μπορεί κανείς να παριστάνει ότι αυτό το επίπεδο του πολέμου υπήρξε αμέτοχο ευθυνών, και όλα τα λάθη έγιναν σε επίπεδο υψηλής στρατηγικής.

Μάλιστα, η μετατόπιση των αιτίων σε άλλο επίπεδο αποθαρρύνει και αποθάρρυνε την συστηματική μελέτη του πολέμου για τη διεξαγωγή πρακτικών συμπερασμάτων που να αφομοιωθούν θεσμικά από τον ΕΣ. Σε αυτό συνετέλεσε και η μεταπολεμική επικράτηση (τελικά) της βασιλικής μερίδας, η οποία προφανώς είχε κάθε λόγο να αποθαρρύνει τη σχετική συζήτηση. Το αποτέλεσμα ήταν ότι ο ΕΣ, αν και ηττημένος, δεν βελτιώθηκε ουσιωδώς μετά την ήττα του και εξ αιτίας αυτής. Δεν έχει κανείς να αντιπαραβάλει την αφομοίωση της ήττας του Α’ΠΠ από το Γερμανικό Στρατό (που επίσης συνετρίβη και αποσυντέθηκε), τη μελέτη της, την ανάλυσή της και την αφομοίωση των διδαγμάτων, όπως φάνηκαν στο Β’ΠΠ με την αντίστοιχη ελληνική έλλειψη ανάλυσης και αφομοίωσης, καθώς και με τον τρόπο που διεξήχθησαν οι επιχειρήσεις στην Αλβανία, το ’40-’41.

Επειδή η καλύτερη τιμή που μπορεί να αποδοθεί στους ήρωες είναι να προσπαθούμε να γινόμαστε καλύτεροι, αντί άλλου αφιερώματος ακολουθεί μία στρατιωτική αποτίμηση της διεξαγωγής των επιχειρήσεων του ΕΣ κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πρόκειται για την μελέτη με τίτλο: “Στρατηγικά και Τακτικά Συμπεράσματα από τις Επιχειρήσεις του Ελληνικού Στρατού στην Μικρά Ασία” του τότε Επιλάρχου και νυν Συνταγματάρχου (ΤΘ) Λαλούση Χαραλάμπου.

Αφιερώνεται στους Γίγαντες που διέσχισαν την Αλμυρά Έρημο.



Στρατηγικά και Τακτικά Συμπεράσματα από τις Επιχειρήσεις του Ελληνικού Στρατού στην Μικρά Ασία

Επιλάρχου Λαλούση Χαραλάμπου

(το κείμενο αποτελεί αναδημοσίευση από τη Στρατιωτική Επιθεώρηση 2003, τ.2)

Ο Ελληνικός στρατός αποβιβάσθηκε στη Σμύρνη τον Μάιο του 1919 κατόπιν συμμαχικής συναίνεσης, με αποστολή να εξασφαλίσει την τάξη στην περιοχή αυτή και να προστατεύσει το πολυπληθές Ελληνι­κό στοιχείο. Το χρονικό διάστημα από τον Μάιο του 1919 μέχρι τον Μάιο του 1920, χαρακτηρίζεται από επιχειρήσεις τοπικού χαρακτήρα για την εκκαθάριση της κατεχό­μενης περιοχής. Γενικά ήταν μία περίοδος στασιμότητας και αναγκαστικής αναμονής για τον Ελληνικό στρατό, λόγω των απαγο­ρευτικών διαταγών των Συμμαχικών δυνά­μεων. Μια κηδεμονία δεσμευτική στις ενέρ­γειες του Ελληνικού στρατού, χωρίς την δυνατότητα αντίδρασης, γεγονός που είχε σαν αποτέλεσμα να χαθεί πολύτιμος χρόνος εις βάρος των Ελληνικών συμφερόντων. Έτσι, την περίοδο αυτή δεν σημειώνεται δράση μεγάλων Μονάδων και οι ενέργειες των Ελληνικών τμημάτων περιορίζονται στη δράση Ταγμάτων, Λόχων και πολλές φορές μικτών αποσπασμάτων. Οι επιχειρήσεις αυτές γενικά αφορούν αγώνες κατά ατάκτων και δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερη σημασία στρατηγική ή και τακτική.

Η στρατηγική του Τουρκικού στρατού από τον Μάιο του 1919 σε όλα τα μέτωπα συνίστατο, λόγω ανεπάρκειας δυνάμεων, σε αμυντική στάση, κυρίως στην αποφυγή μάχης εκ παρατάξεως και την υποχώρηση λόγω ανάγκης σε άλλη τοποθεσία. Η στρα­τηγική αυτή εφαρμόζονταν με την παραχώ­ρηση μεγάλων εδαφικών εκτάσεων, την καταστροφή των συγκοινωνιών και την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη απομάκρυνση του αντιπάλου από τις βάσεις του. Ακολουθού­σαν έτσι κατά υποδειγματικό τρόπο την τακτική της αποφυγής της μάχης και ο εξα­ναγκασμός αυτών να δεχθούν τον αγώνα δεν ήταν εύκολος. Σε αυτό συντελούσε η γνώση του εδάφους, αλλά και το υπάρχον βάθος, το οποίο δεν προβλημάτιζε την Τουρκική ηγεσία στο να υλοποιήσει αυτή την δοκιμασμένη τακτική.

Οι επιχειρήσεις προς Φιλαδέλφεια – Προύσα – Ουσάκ από τον Ιούνιο του 1920, είναι οι πρώτες σε σχετικά μεγάλη κλίμακα που ανέλαβε ο Ελληνικός στρα­τός. Κατά τις επιχειρήσεις αυτές οι Ελληνι­κές δυνάμεις, παρά την υπεροχή τους από άποψη αριθμού, οργάνωσης και μέσων, δεν μπόρεσαν να πραγματοποιήσουν τον στρατηγικό τους αντικειμενικό σκοπό. Πέτυχαν με ευχέρεια και με μικρές απώλειες να καταλάβουν τους γεωγραφικούς αντικει­μενικούς τους σκοπούς, αλλά δεν πέτυχαν τη συντριβή και αιχμαλωσία των Τουρκι­κών δυνάμεων. Έτσι την περίοδο αυτή, η κατάληψη εκτεταμένων περιοχών δεν είχε μόνο σαν συνέπεια το διπλασιασμό του Μικρασιατικού μετώπου, που πραγματοποιήθηκε χωρίς παράλληλη αύξηση της Ελληνικής στρατιωτικής δύναμης, αλλά και τον διαχωρισμό των Ελληνικών δυνάμεων σε δύο μέτωπα, μεταξύ των οποίων παρεμ­βάλλονταν το Μικρασιατικό οροπέδιο.

Όσον αφορά την τακτική των Ελλήνων, απότοκο του πολέμου χαρακωμάτων, στον οποίο ενεπλάκησαν τα Ελληνικά στρατεύ­ματα στην Μακεδονία κατά τα έτη 1917 και 1918, είναι η ακαμψία στις κινήσεις, η μη χρησιμοποίηση ευρέων ελιγμών και ο μέχρι των ελαχίστων λεπτομερειών κα­θορισμός από τα προϊστάμενα κλιμάκια του τρόπου ενεργείας των υφισταμένων τους. Καθορίζονταν με τις λεπτομερείς αυτές διαταγές, όχι μόνο η δύναμη, η κατεύθυν­ση ενεργείας και ο αντικειμενικός σκοπός των υφισταμένων, αλλά και η ενδεχομένη στάση αυτών ανάλογα με την αντίδραση του εχθρού, γεγονός που περιόριζε καθορι­στικά την ανάπτυξη της πρωτοβουλίας. Κα­τά βάση δηλαδή παρατηρούμε μετωπικές επιθέσεις χωρίς την ύπαρξη καταλλήλου εφεδρείας, για την εκμετάλλευση τυχόν ση­μειωθείσας επιτυχίας και οι προσπάθειες κύκλωσης και εγκλωβισμού του εχθρικού στρατού που σημειώθηκαν, δεν είχαν το ανάλογο βάθος, την ευρύτητα, αλλά και τον απαραίτητο συντονισμό στην εκτέλεση.

Γενικά η Διοίκηση της Στρατιάς Μ. Ασί­ας σε όλη την διάρκεια των επιχειρήσεων του Ελληνικού Στρατού, διέπονταν από αυ­στηρά συγκεντρωτικό πνεύμα στο ζήτημα της διεξαγωγής τους, αλλά και στη διαδι­κασία των ανεφοδιασμών και μεταφορών, χωρίς να αφήνει στα υφιστάμενα κλιμάκια πρωτοβουλία ενεργείας, επεμβαίνοντας πολλές φορές και μέχρι του κλιμακίου του Συντάγματος. Η διεξαγωγή των επιχειρή­σεων για να έχει θετικό αποτέλεσμα, απαι­τούσε πρωτοβουλία και τόλμη ενεργείας όχι μόνο στο κλιμάκιο της Στρατιάς, αλλά και στους υφιστάμενους Σχηματισμούς με τα­χείες αποφάσεις και άμεση εκτέλεσή τους, καθώς και άμεση εκμετάλλευση τυχόν ευνο­ϊκών καταστάσεων με την χρησιμοποίηση εφεδρικών Μονάδων.

Μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου 1920, η Στρατιά προέβη σε δύο επιθετικές ενέρ­γειες, χωρίς καμία αριθμητική ή υλική ενί­σχυση των μέσων της και όχι επαρκώς πλη­ροφορημένη για την σημαντική αύξηση των πολεμικών μέσων της Κεμαλικής Τουρκίας. Η πρώτη από αυτές, η επιθετική αναγνώρι­ση που πραγματοποιήθηκε το Δεκέμβριου του 1920 στην περιοχή του Εσκή Σεχήρ για τη διαπίστωση των εχθρικών δυνατοτήτων, ήταν μια λανθασμένη τακτική επιλογή, δίνο­ντας στον Κεμάλ την ευκαιρία να ομιλεί για ήττα των Ελλήνων. Οι επιθετικές αναγνω­ρίσεις αποτελούν μέρος της τακτικής διε­ξαγωγής στρατιωτικών επιχειρήσεων, αλλά όταν γίνονται με τόσες μεγάλες δυνάμεις (ενισχυμένη Μεραρχία), θα πρέπει είτε να υπάρχει δυνατότητα ενίσχυσής τους για την εκμετάλλευση των αδυναμιών του αντιπάλου είτε να ακολουθούνται από επι­θετικές επιχειρήσεις, οι οποίες με βάση τις διαπιστώσεις της αναγνώρισης να οδηγούν σε αποφασιστικό αποτέλεσμα. H Διοίκηση της Ελληνικής Στρατιάς τίποτα δεν έπραξε από όλα αυτά. Αφού διαπίστωσε ότι η Τουρ­κική ισχύς ήταν σημαντική και επομένως δεν υπήρχε δυνατότητα εκμετάλλευσης αδυ­ναμιών, έμεινε άπρακτη για δυόμισι μήνες. Χάθηκε έτσι μία λαμπρή ευκαιρία από την Στρατιά να καταληφθούν το Εσκή Σεχήρ και η Κιουτάχεια και ίσως και το Αφιόν Καραχισάρ, εάν επωφελούνταν από την ανταρσία των Τουρκικών δυνάμεων του Ετέμ κατά του Κεμάλ και εάν επιπλέον ωθούσε προς Κιουτάχεια και προς Τουμλού Μπουνάρ τις δυνάμεις του Α’ Σώματος Στρατού, που μέχρι τότε η αποστολή τους ήταν καθαρά αμυντική.

Η δεύτερη προσπάθεια με τις επιχειρή­σεις του Μαρτίου, με τις οποίες επιδιώκο­νταν η κατάληψη της στρατηγικής γραμμής Εσκή Σεχήρ – Κιουτάχεια – Αφιόν Καραχισάρ και η συντριβή του εχθρού, κατέληξαν σε πλήρη αποτυχία, οφειλόμενη στην εφαρ­μογή αστόχου και κακώς προετοιμασμένου σχεδίου επιχειρήσεων, την ανεπάρκεια δυνάμεων για την εφαρμογή του, την υπο­τίμηση των δυνατοτήτων του εχθρού και την αδέξια διεύθυνση του αγώνα από τη Στρατιά και το Γ’ Σώμα Στρατού. Κατά τις επιχειρήσεις αυτές, ο Ελληνικός στρα­τός αντιμετώπισε εχθρό συγκροτημένο και άριστα διοικούμενο, η δε διεύθυνση των επιχειρήσεων από την Ανωτάτη Τουρκική Διοίκηση υπήρξε πράγματι αριστοτεχνική και δύναται να χρησιμεύσει ως υπόδειγμα στρατηγικού ελιγμού.

Χαρακτηριστικό του Ελληνικού σχεδίου ήταν ότι εφαρμόσθηκε κατά μέτωπο επίθε­ση δύο ισόρροπων ομάδων, χωρίς καμία ιδέα ελιγμού και τομέα κυρίας προσβολής και χωρίς σύγκλιση των κυρίων ενεργειών, ως αποτέλεσμα της ισχυρής αντίστασης των Τούρκων στον Βόρειο τομέα και της ανεπάρκειας Ελληνικών δυνάμεων στον Νότιο τομέα. Δηλαδή, τα δύο Ελληνικά συγκροτήματα ενήργησαν αυτοτελώς και ανεξάρτητα μεταξύ τους, χωρίς να μπορούν να παράσχουν αμοιβαία υποστήριξη. Έτσι, δεν εφαρμόσθηκε ο κανόνας της επιθέσεως «συνταύτιση προσπαθειών».

Επιπλέον παρατηρούμε ότι η Στρατιά επεδίωξε κρίσιμο αποτέλεσμα συγχρόνως σε δυο αντικειμενικούς σκοπούς, στο Εσκή Σεχήρ και στο Αφιόν Καραχισάρ. Κανένας στρατός, όσο ισχυρός και εάν είναι, δεν πρέπει να επιζητεί κρίσιμο αποτέλεσμα σε δύο διαφορετικές περιοχές συγχρόνως, διό­τι δεν δύναται στον ίδιο χρόνο να διεξαγά­γει κρίσιμη μάχη σε δυο διαφορετικά μέρη. Αντιθέτως οι Τούρκοι, επωφελήθηκαν από τις αποκλίνουσες ενέργειες των Ελληνικών συγκροτημάτων και διαθέτοντας κατάλλη­λες εσωτερικές συγκοινωνίες προέβησαν στην μεταφορά του μεγαλυτέρου μέρους των δυνάμεών τους στο Εσκή Σεχήρ, προς αντιμετώπιση του Γ’ Σώματος Στρατού. Με­τά τη σύμπτυξη του Σώματος αυτού μετα­κίνησαν σημαντικές δυνάμεις εναντίον του Α’ Σώματος Στρατού, που ενεργούσε στην περιοχή Αφιόν Καραχισάρ.

Η Ελληνική Διοίκηση όφειλε να προ­σαρμόσει τον ελιγμό της κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να επιτύχει την υπεροχή δυνάμεων σε κάθε ένα από τα δυο μέτωπα, εφαρμόζοντας αυστηρά την αρχή της «οικονομίας δυνάμε­ων» και διατηρώντας την ελευθερία ενερ­γείας της να μην επιτρέψει στον εχθρό να αποκτήσει αριθμητική υπεροχή με τη μεταφο­ρά δυνάμεων από το ένα μέτωπο στο άλλο, εκμεταλλευόμενος την ευκολία που είχε να κινείται δια εσωτερικών γραμμών ανενόχλη­τος, όπως δυστυχώς συνέβη. Αυτό ήταν ίσως το νευραλγικό σημείο του ελιγμού.

Από την μελέτη των επιχειρήσεων του Μαρτίου 1921, διαπιστώνει κανείς ότι για να πετύχει τη νίκη ένας στρατός, δεν αρ­κεί μόνο να αποτελείται από μαχητές που έχουν υψηλό φρόνημα, αντοχή στις σωματι­κές κακουχίες και στις ψυχικές δοκιμασίες του πολέμου. Είναι επιπλέον απαραίτητο να ηγούνται αυτών ηγήτορες, οι οποίοι να έχουν επιπλέον την γενναιότητα, αυτοθυ­σία και την εμπειρία του πολέμου, υψηλή επαγγελματική κατάρτιση και ενημερότητα, ικανούς δε να εφαρμόζουν στην πράξη τις αρχές του πολέμου με επιτυχία και να χρη­σιμοποιούν επίκαιρα και αποτελεσματικά τα νέα πολεμικά μέσα, ώστε να αξιοποιούν τις πολεμικές αρετές των μαχητών τους.

Ένα άλλο γεγονός που επηρέασε τις εξελίξεις κατά τις επιχειρήσεις του Μαρτί­ου 1921, ήταν η αντικατάσταση σημαντικού αριθμού Αξιωματικών, μετά τις εκλογές του 1920. Ανεξάρτητα από τις επαγγελματικές και διοικητικές τους ικανότητες και τον ζήλο που επέδειξαν για την εκπλήρωση της αποστολής τους, είναι πάντως γεγονός ότι μερικοί από αυτούς, αναλαμβάνοντας διοίκηση λίγο μόλις χρόνο πριν την 10η Μαρτίου, δεν τους δόθηκε χρόνος για να ενημερωθούν πλήρως για την υπάρχου­σα κατάσταση και για τις εξελίξεις στις πολεμικές μεθόδους, να γνωρίσουν τους υφισταμένους τους και να αποκτήσουν την εμπιστοσύνη τους, παράμετροι που θα τους οδηγούσαν στην ορθή λήψη αποφά­σεων κατά τις επικείμενες επιχειρήσεις.

Σημειωτέον, ότι ακόμα και σε ειρηνική περίοδο ένας Διοικητής για να εγκλιματι­σθεί και να ενημερωθεί πλήρως για το σο­βαρό έργο και την αποστολή της Μονάδος του, χρειάζεται ικανοποιητικός χρόνος και ειδικά η γνώση του προσωπικού είναι μια λεπτή και πολύ σημαντική διαδικασία, ώστε να μπορεί το έμψυχο υλικό της Μονάδος του να το χειριστεί και να το αξιοποιήσει όσο το δυνατόν αποδοτικότερα. Επιπλέον και για τους υφισταμένους ενός Διοικητού απαιτείται κάποιος χρόνος προσαρμογής στο πνεύμα και τις απαιτήσεις της νέας Διοίκησης. Επομένως θα μπορούσαμε να πούμε, ότι αυτή η διαδικασία προσαρμογής έχει μια αμφίδρομη κατεύθυνση, γεγονός απαραίτητο για την αρμονική συνεργασία σε όλα τα επίπεδα Διοίκησης.

Η Τουρκική Διοίκηση βασίσθηκε στην κινητή άμυνα αποφεύγοντας το στατικό πνεύμα στη διεξαγωγή του αμυντικού αγώ­να, εκμεταλλευόμενη κατά τον καλύτερο τρόπο τα διατιθέμενα έμψυχα και άψυχα μέσα και ενεργώντας έτσι τοπικά και χρονι­κά, επηρεάζοντας καθοριστικά την εξέλιξη των επιχειρήσεων και δείχνοντας υψηλό επί­πεδο στρατηγικής και τακτικής αντίληψης. Αυτό ήταν βέβαια αποτέλεσμα της υπεροχής του Τουρκικού στρατού σε δύναμη, που του έδινε την δυνατότητα, ανάλογα με την παρου­σιαζόμενη κατάσταση, να δημιουργεί κέντρο βάρους σε οποιοδήποτε από τα δυο μέτωπα (Βόρειο και Νότιο) και επιτιθέμενος δια των εσωτερικών γραμμών να επιφέρει σημαντικά πλήγματα κατά του αντιπάλου του.

Μετά τις επιχειρήσεις του Μαρτίου 1921, αφού η Ελληνική Κυβέρνηση και η Διοίκηση της Στρατιάς κατέβαλαν σοβαρή προσπάθεια για την οργάνωση και ενίσχυση του Ελληνικού στρατού, τον Ιούνιο – Ιούλιο του ίδιου έτους αναλήφθηκαν νέες επιχει­ρήσεις για την καταστροφή του Κεμαλικού στρατού. Οι επιχειρήσεις αυτές, αν και εί­χαν σχεδιασθεί καλά, απέτυχαν στρατηγικά, αφού ο σκοπός τους, δηλαδή η κύκλωση και η καταστροφή του Κεμαλικού στρατού, δεν επιτεύχθηκε. Το λάθος ίσως του Ελληνικού επιτελικού σχεδίου ήταν ότι βασίσθηκε σε ένα αυθαίρετο υπολογισμό, δηλαδή ότι η Τουρκική ηγεσία θα δεχόταν να δώσει την αποφασιστική μάχη στη περιοχή Εσκή Σεχήρ – Κιουτάχειας. Η πράξη, όμως, έδειξε ότι η διαφορά νοοτροπίας στην στρατηγική σύλληψη ήταν τεράστια. Έτσι ο Τουρκικός στρατός, λόγω της αριστοτεχνικής εφαρμογής στον αγώνα κινήσεων και της αξιοποίησης του εδάφους, αλλά και λόγω της μη εκμετάλ­λευσης των τακτικών επιτυχιών από πλευράς του Ελληνικού στρατού, κατάφερε να αποφύ­γει τον εγκλωβισμό και την καταστροφή.

Πρέπει να επισημάνουμε ότι στις επιχει­ρήσεις Ιουνίου – Ιουλίου, σε αντίθεση με αυτές του Μαρτίου 1921, η προσπάθεια της Ελληνικής Στρατιάς χαρακτηριζόταν από την αναζήτηση του πλευρού και των κενών μεταξύ των εχθρικών κέντρων αντιστάσε­ως. Ουδεμία, όμως, σοβαρή κατά μέτωπο προσβολή δεν εκδηλώθηκε προς καθήλωση του εχθρού. Η Ανωτάτη Ελληνική Διοίκηση θέλησε να εμποδίσει την προς Βορρά απο­χώρηση του οχυρωμένου στην Κιουτάχεια εχθρικού στρατού, δια της απλής τακτικής υπερκέρασης προς το αριστερό της παράταξής του. Έτσι, παρατηρείται προσπάθεια από Ελληνικής πλευράς υπερκέρασης εχθρικών θέσεων και όχι στρατευμάτων, γεγονός που αποτελεί τακτικό λάθος και δείχνει περιορισμένη στρατιωτική αντίληψη. Διότι υπερκέραση εκτελούμενη χωρίς να έχει καθηλωθεί ο όγκος των εχθρικών δυνάμεων από τις δευτερεύουσες προσπάθειες που κατευθύνονται εναντίον του μετώπου του, είναι ανίσχυρη να φέρει οποιοδήποτε άλλο αποτέλεσμα πλην της μετατροπής της υπερκέρασης σε μετωπι­κή επίθεση, εφόσον ο αντίπαλος θέλει να δεχθεί τη μάχη και στρέφει το μέτωπό του, ώστε να το τοποθετήσει αυτό κάθετο στην κατεύθυνση της υπερκερωτικής κίνησης.

Το βάρος του αγώνα επιφορτίσθηκε το Πεζικό, το οποίο όμως παραμέλησε τους κα­νόνες της νέας τακτικής, της βασιζόμενης στα συμπεράσματα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αντιθέτως αυτό εφάρμοσε τις γνωστές από τους Βαλκανικούς πολέμους με­θόδους μάχης, με κυρίαρχο όπλο την λόγχη. Έτσι, παρατηρήθηκε ελλιπής χρήση των πυ­ρών, όχι ορθή χρησιμοποίηση του εδάφους και παραμέληση του συνδυασμού πυρός και κινήσεως. Οι μέθοδοι μάχης των Βαλ­κανικών πολέμων δεν είχαν εφαρμογή στην προκειμένη περίπτωση, διότι τότε η ισχύς πυρός του Πεζικού (4 πολυβόλα ανά Τάγμα και κανένα οπλοπολυβόλο) ήταν ουσιαστικά μικρότερη έναντι του 1921 (12 πολυβόλα και 24 οπλοπολυβόλα ανά Τάγμα).

Η Τουρκική Διοίκηση, δεν έμεινε εγκλω­βισμένη στη σταθερή διατήρηση του εδάφους έστω και ζωτικής σημασίας, αλλά σκεπτόμε­νη με βάση το μακροπρόθεσμο όφελος, το οποίο θα της έδινε τελικά την στρατηγική νίκη, εγκατέλειψε την περιοχή του Αφιόν Καραχισάρ – Εσκή Σεχήρ, ώστε να επιλέ­ξει καταλληλότερη τοποθεσία άμυνας που θα της επέτρεπε την απόκρουση του εχθρού, παρασύροντάς τον όσο το δυνατόν σε μεγα­λύτερη απόσταση από τις βάσεις ανεφοδια­σμού του. Επιζήτησε, δηλαδή, να δεχθεί την μάχη με ευνοϊκότερες προϋποθέσεις. Η τολμηρή αυτή απόφαση της Τουρκικής Διοι­κήσεως, η οποία λήφθηκε την κατάλληλη στιγμή σύμφωνα με τις απαιτήσεις των επι­διωκόμενων στρατιωτικών σκοπών και χωρίς να παρασυρθεί από οποιοδήποτε αίσθημα ή πολιτική καιροσκοπία, υπήρξε από άποψη στρατηγικής πολύ εύστοχη. Παρατηρούμε ότι η στρατηγική των Τούρκων συνίστατο σε ένα κράμα τακτικής μάχης για την διατήρηση σημείων στρατηγικής ή τακτικής σημασίας, σε συνδυασμό και με ενέργειες ατάκτων σω­μάτων. Όμως, η διατήρηση του εδάφους από τους Τούρκους δεν έγινε ποτέ με υπέρμετρη φθορά της δύναμής τους. Δηλαδή, εφάρμο­σαν κατά άριστο τρόπο την στρατηγική που είχαν εφαρμόσει οι Ρώσοι εναντίον του Ναπολέοντα. Έτσι, ένα από το σοβαρότε­ρα σφάλματα της Ελληνικής ηγεσίας κατά την Μικρασιατική εκστρατεία υπήρξε το γεγονός, ότι αφέθηκε να μεγεθύνεται και να επιμηκύνεται βαθμηδόν προς ανατολι­κά το πολεμικό θέατρο, με την έντεχνη και ελεύθερη απομάκρυνση του Κεμαλικού στρα­τού που οργανώνονταν και ενδυναμώνονταν ποικιλότροπα, από το οποίο επήλθε πλήρη ανατροπή μεταξύ των διατιθέμενων μέσων και των τεθέντων στρατηγικών σκοπών.

Συμπερασματικά θα μπορούσαμε να πα­ρατηρήσουμε, ότι το σοβαρότερο σφάλμα των επιχειρήσεων Ιουνίου – Ιουλίου 1921 για την Ελληνική Στρατιά, ήταν η μη εκμε­τάλλευση μέχρι τελευταίου άνδρα και ίππου της νίκης της 8ης Ιουλίου. Έπρεπε πριν την αυγή της 9ης Ιουλίου να προωθηθούν τα Σώματα Στρατού προς καταδίωξη, με αντι­κειμενικό σκοπό την καταστροφή του διαφυ­γόντος εχθρού, ώστε να μη δοθεί σε αυτόν χρόνος προς ανασυγκρότηση. Έτσι, χάθη­κε μια λαμπρή ευκαιρία για τον Ελληνικό στρατό να μετατρέψει τις τακτικές ήττες του εχθρού σε πλήρη στρατηγική συντριβή. Η διαφυγή του Τουρκικού στρατού παρέσυρε την Ελληνική Στρατιά σε νέες επιχειρήσεις, τις μεγαλύτερες και δυσχερέστερες που ανέ­λαβε ποτέ ο Ελληνικός στρατός.

Μετά την αποτυχία για καταστροφή του εχθρού στο Εσκή Σεχήρ, εκδηλώθηκε η Ελ­ληνική επίθεση ανατολικά του Σαγγαρίου προς επίτευξη του παραπάνω σκοπού και κατάληψη της Άγκυρας. Ο εχθρός αποφάσι­σε αυτή τη φορά να δεχθεί τη μάχη, διότι οι προϋποθέσεις ήταν ευνοϊκές για αυτόν. Η νέα, όμως, προσπάθεια του Ελληνικού στρα­τού δεν είχε αίσιο τέλος. Η ατυχής έκβαση των επιχειρήσεων προς Άγκυρα απετέλεσε το μεταίχμιο της οριστικής τροπής του Μι­κρασιατικού ζητήματος για την Ελλάδα, σε στρατιωτικό και πολιτικό επίπεδο. Ειδικά από στρατιωτικής πλευράς, μετά την μάχη αυτή η πρωτοβουλία των κινήσεων αφαιρέ­θηκε από τον Ελληνικό στρατό, που καταδι­κάστηκε έκτοτε σε παθητική άμυνα.

Η Διοίκηση της Στρατιάς, υπερτίμησε τις τακτικές νίκες κατά τις προηγηθείσες επιχειρήσεις στις περιοχές Κιουτάχειας και Εσκή Σεχήρ του μηνός Ιουλίου 1921 και όχι επαρκώς πληροφορημένη υποτίμη­σε τον Τουρκικό στρατό, θεωρώντας ότι η εκστρατεία αυτή είναι δυνατή. Έτσι, στηριζόμενη σε εσφαλμένη εκτίμηση για τις δυνατότητες και την κατάσταση του εχθρού σχεδίασε την επιχείρηση προς Σαγ­γάριο, κάνοντας το πρώτο βήμα προς την αποτυχία. Δεν έλαβε, ίσως, υπ’ όψιν της την παράμετρο ότι ο Τούρκος στρατιώτης έδινε την κρισιμότερη μάχη της ιστορίας του, που θα έκρινε την ύπαρξη ή όχι του Τουρκικού κράτους και ότι επικεφαλής του Τουρκικού στρατού ήταν ο Κεμάλ, άνδρας με σπουδαία στρατιωτικά προσόντα, με ισχυρή θέληση, με εξαιρετική δυναμικότητα και επιπλέον με το πλεονέκτημα ότι συγκέντρωνε στα χέρια του όλη την εξουσία.

Η σχεδίαση και η προπαρασκευή των επιχειρήσεων έγινε με σχετική προχει­ρότητα και ατέλεια, ιδίως από πλευράς υποστήριξης. Οι δυνατότητες των διατιθε­μένων μέσων μεταφοράς, φαίνεται ότι δεν ελήφθησαν σοβαρά υπ’ όψιν, αν και είχε διαπιστωθεί ότι αυτές περιορίζονταν μέχρι τον Σαγγάριο. Αποτέλεσμα αυτού υπήρξε ο ανεπαρκής ανεφοδιασμός των Μονάδων, ιδίως σε πυρομαχικά Πυροβολικού.

Η Στρατιά, αν και αρχικά πέτυχε την πρόθεσή της να εξαπατήσει και να αιφνι­διάσει τον εχθρό ως προς την κατεύθυνση επίθεσης, αφού κινήθηκε πρώτα προς Ανα­τολικά και μεταφέρθηκε κατόπιν Νότια του Σαγγαρίου, πλην όμως απέτυχε στην προ­σπάθεια υπερκέρασης του αριστερού της διάταξης του αντιπάλου. Και αυτό λόγω της ευρύτητας του ελιγμού, του οποίου η εκτέ­λεση απαίτησε αρκετές ημέρες, με αποτέλε­σμα οι Τούρκοι να αντιληφθούν έγκαιρα τις προθέσεις της Στρατιάς και χρησιμοποιώ­ντας τον χρόνο για την αναπροσαρμογή της διάταξης τους, μετέφεραν δυνάμεις από το κέντρο του αμυντικού τους μετώπου προς τα αριστερά, τις οποίες δεν μπόρεσε να κα­θηλώσει η δευτερεύουσα προσπάθεια της Στρατιάς που εκτοξεύθηκε στο κέντρο του αντιπάλου. Εξαιτίας αυτού, η ενέργεια της Στρατιάς κατέληξε σε μετωπική απωθητική επίθεση από Νότια προς Βορρά. Επιπλέον η αποτυχία του ελιγμού της Στρατιάς είχε σαν αποτέλεσμα την ισοδύναμη σε όλα τα μέτωπα επιθετική ενέργεια, χωρίς να επιζη­τήσει την δια εσωτερικών ελιγμών διάρρη­ξη ορισμένων τοποθεσιών της εχθρικής παράταξης, με την συγκέντρωση εναντίον αυτών σοβαρών δυνάμεων και στη συνέ­χεια με εκμετάλλευση της επιτυχίας.

Θα μπορούσαμε να παρατηρήσουμε ότι η Ελληνική Διοίκηση ενήργησε κατά τον ίδιο τρόπο όπως και στη μάχη της Κιουτάχειας, δηλαδή με αιφνιδιαστική ενέργεια να κυκλώσει μέσω της δεξιάς πτέρυγας την αντίστοιχη αριστερή των Τούρκων. Αλλά και εκεί δεν μπόρεσε να αιφνιδιάσει τον αντίπαλο, επειδή οι Τούρκοι τηρούσαν συνεχή επαφή με τον αντίπαλο. Θα έπρεπε επομένως η Στρατιά να διδαχθεί από την επιχείρηση της Κιουτάχειας ότι ελιγμός σε τόσο ευρύ τόξο, διαγραφόμενος από μεγά­λη μάζα στρατού σε εχθρική χώρα και για πολλές ημέρες, ήταν πολύ πιθανό να αποτύ­χει, διότι ούτε τον αιφνιδιασμό περιλάμβανε ούτε εναντίον του πλευρού ή των νώτων του αντιπάλου καταφέρονταν.

Εάν ελιγμός σημαίνει «προσαρμογή των μέσων προς τον επιδιωκόμενο σκοπό», τότε ο ελιγμός που εφαρμόσθηκε μέσω της ερήμου ήταν ανεδαφικός και ακατάλληλος για το ευρύ μέτωπο των επιχειρήσεων και τις ανεπαρκείς δυνάμεις της Ελληνικής Στρατιάς. Η διατεθείσα δύναμη σε σχέση με τον τεθέντα αντικειμενικό σκοπό των επιχειρήσεων, συνιστάμενο στην συντριβή του αντιπάλου και εξαναγκασμό αυτού σε συνθηκολόγηση, δεν εξασφάλιζε την εκ-πλήρωσή του. Από τις υπάρχουσες στη Μ. Ασία 11 Μεραρχίες μετείχαν των κυρίων επιχειρήσεων μόνον 9, των υπολοίπων 2 χρησιμοποιηθέντων σε δευτερεύοντα ρόλο (κάλυψη πλευρών), ενώ ήταν δυνατή και επι­βαλλόταν η χρησιμοποίηση όλων των Μεραρ­χιών. Αποτέλεσμα των παραπάνω ήταν ότι δεν υπήρχαν ικανές στρατηγικές εφεδρείες κλιμακούμενες κατά βάθος και πλάτος για την αντιμετώπιση απρόοπτων καταστάσεων και για την τροποποίηση του ελιγμού με βά­ση τις εχθρικές αντιδράσεις ώστε να μπορεί να επέμβει η Στρατιά για την ολοκλήρωση μιας επιτυχίας των Σωμάτων Στρατού.

Παρατηρήθηκε ανεπάρκεια Διοικήσεων σε διάφορα επίπεδα. Η διεύθυνση της μάχης από την Ελληνική Στρατιά δεν ήταν η ανάλο­γη των περιστάσεων και δεν είχε τη δυναμι­κή της νίκης, ενώ αντίθετα ο αντίπαλος γνώ­ριζε και μπόρεσε να δώσει τον προσωπικό του παλμό στην εξέλιξη των επιχειρήσεων. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι έλειψε ο συ­ντονισμός και ο συγχρονισμός ενεργείας, αποτέλεσμα της μη έγκαιρης πολλές φορές άφιξης των διαταγών του Στρατηγείου της Στρατιάς. Γενικά, η ενεργός παρουσία των Διοικητών Σωμάτων Στρατού και του Αρχι­στρατήγου δεν ήταν αυτή που επιβάλλονταν από την κρισιμότητα των επιχειρήσεων. Η αξία ενός στρατεύματος εξαρτάται από τον βαθμό εκπαίδευσης, από το ηθικό, αλλά προ πάντων από την αξία της Διοίκησης. Ο Να­πολέων έλεγε σχετικά, ότι «ένα στράτευμα λεόντων με επικεφαλής μια έλαφο δεν θα εί­ναι ποτέ ένα στράτευμα λεόντων». Ο τρόπος, με τον οποίο διοικείται και κατευθύνεται ένα στράτευμα στον πόλεμο, εξασφαλίζει πολλές φορές την νίκη.

Ως προς το σχέδιο ενεργείας των Τούρ­κων, παρατηρεί κανείς ότι ορθά εκτιμήθηκε από την Τουρκική Διοίκηση η προς πόλεμο ικανότητα του Τουρκικού στρατού και βάση αυτής καθορίσθηκε η μορφή του αγώνα ως αμυντικού, ο οποίος διεξήχθη με δεξιότητα, συνδυάζοντας ένα είδος κινητής άμυνας με εκτόξευση καθοριστικών αντεπιθέσεων, δη­λαδή ενεργητική άμυνα. Κατόπιν, η Τουρκική Διοίκηση διέγνωσε ορθά την κατάλληλη στιγ­μή και με αποφασιστικότητα και ταχύτητα ανέλαβε την πρωτοβουλία των επιχειρήσεων, συγκεντρώνοντας το μέγιστο των δυνάμεών της έναντι της αριστερής Ελληνικής πτέρυγας (Γ’ Σώμα Στρατού) και αντεπιτέθηκε με ευ­ρεία στρατηγική έννοια για να αποκόψει την γραμμή υποχώρησης του αντιπάλου.

Η επιλογή από τους Τούρκους της περιο­χής Ανατολικά του Σαγγαρίου για άμυνα, καθώς και η οργάνωση ολόκληρης ζώνης βάθους 25 χιλιόμετρων περίπου, υπήρξε από­λυτα ορθή, υλοποιώντας έτσι τον κανόνα της άμυνας «κλιμάκωση σε βάθος». Η αμυντική αυτή οργάνωση υπήρξε λίαν επιτυχής όσον αφορά την εκλογή των αμυντικών γραμμών και την επί αυτών προσαρμογή των μέσων προς εκπλήρωση του σκοπού, δηλαδή την ανακοπή της προχώρησης του επιτιθεμένου. Επιπλέον οι Τούρκοι κατά τις επιχειρήσεις αυτές, εφήρμοσαν απόλυτα την αρχή παρα­χώρησης μη ζωτικού εδάφους προς κέρδος χρόνου και προς αποφυγή καταστροφής των δυνάμεών τους, πράγμα το οποίο και πέτυχαν. Η σύμπτυξη, που σημειώθηκε στο μέτωπο τους, ήταν περισσότερο για λόγους ευθυγράμμισης του και για τη βελτίωση των όρων άμυνας. Συνολικά θα μπορούσαμε να παρατήσουμε ότι η όλη Τουρκική ενέργεια ήταν ενεργητική άμυνα επί διαδοχικών ορ­γανωμένων τοποθεσιών και κατόπιν ισχυρή αντεπίθεση σε ορθή κατεύθυνση προσβολής και με καθορισμένο αντικειμενικό σκοπό.

Οι Τούρκοι οφείλουν την νίκη τους σε μεγάλο μέρος στην ικανότητα και αποτελε­σματικότητα της Ανωτάτης Διοίκησής τους, αλλά και στα εμπειροπόλεμα και αξιόλογα στελέχη τους σε όλα τα κλιμάκια της ιεραρ­χίας. Οι Διοικητές των Σωμάτων Στρατού και των Μεραρχιών ήταν νεότατοι φιλό­δοξοι Αξιωματικοί. Αντισυνταγματάρχες διοικούσαν Μεραρχίες και Συνταγματάρ­χες Σώματα Στρατού. Νέοι άνδρες με τόλ­μη και πάθος, ίσως πολλές φορές είναι προτιμότερο να ηγούνται των στρατευμά­των, διότι οι πράξεις και οι ενέργειές τους πρέπει να φέρουν την σφραγίδα όχι τόσο της πολεμικής πείρας και της σωφροσύνης όσο του ισχυρού χαρακτήρα, της ισχυρής θέλησης και των μεγάλων και τολμηρών αποφάσεων, που εμπνέονται από υψηλό πα­τριωτικό αίσθημα. Επιπλέον τα Επιτελεία του μετώπου και του Αρχιστρατήγου, πα­ρακολουθούσαν από κοντά την κατάσταση και διεύθυναν με λεπτομέρεια τον αγώνα. Πληροφορούνταν έγκαιρα για την εκάστο­τε δημιουργούμενη τακτική κατάσταση και λάμβαναν αμέσως τα επιβαλλόμενα μέτρα, εκδίδοντας τις απαραίτητες διαταγές.

Η εκστρατεία προς Σαγγάριο, αναμφι­σβήτητα υπήρξε η μεγαλύτερη πολεμική επιχείρηση που ανέλαβε ποτέ ο Ελληνικός στρατός, από άποψη διατιθέμενων μέσων, δυ­σκολιών που αντιμετωπίσθηκαν, μεθόδων μά­χης που εφαρμόσθηκαν, καθώς και τακτικών και στρατηγικών σκοπών. Οι επιχειρήσεις αυτές αποτελούν πραγματική εποποιία, διό­τι διεξήχθησαν υπό συνθήκες πρωτοφανείς και μοναδικές για την παγκόσμια στρατιωτι­κή ιστορία. Πρέπει να σημειωθεί ότι, κατά τους σκληρούς και αιματηρούς αγώνες που διεξήχθησαν Ανατολικά του Σαγγαρίου, ο Έλληνας μαχητής, παρά τις δυσχέρειες και τα σφάλματα, αναδείχθηκε κυρίαρχος του πεδίου της μάχης. Καρτερικός, λιτοδίαιτος και γενναίος, ανέπτυξε το επιβαλλόμενο επιθετικό πνεύμα και απέσπασε τον θαυ­μασμό του αντιπάλου. Υπήρξε ο κύριος συντελεστής των επιτυχιών στο Ταμπούρ Ογλού, Σαπάντζα, Καλέ Γκρότο, Αρντίζ Νταγ και Τσαλ Νταγ, όπου ο Ελληνικός στρατός επιβλήθηκε τακτικά επί του αντι­πάλου. Αλλά παρόλα αυτά ο στρατηγικός σκοπός της επιχείρησης δεν επιτεύχθηκε, διότι δεν κατέστη δυνατόν να υπερνικηθεί η δύναμη αντίστασης του αντιπάλου, ο οποίος πολέμησε με καρτερία και ανδρεία. Η επί­μονη και κατά βάθος οργανωμένη ισχυρή αντίσταση των Τούρκων, εξάντλησε τελικά τον επιτιθέμενο. Υπερίσχυσε η θέληση του αντιπάλου. Στα τελευταία πριν την Άγκυρα χαρακώματα εξασθένησε η έντονη προσπά­θεια και ενεργητικότητα του Ελληνικού στρατού, ανεκόπη η απαράμιλλη επιθετική ορμή του και κάμφθηκε η θέλησή του. Η τύχη των όπλων, αποτέλεσμα της φοβερής εκείνης πάλης των θελήσεων, δεν τον συνό­δευσε μέχρι την αποφασιστική νίκη. Ακόμα μια φορά όπως στα Δαρδανέλια, ο Κεμάλ γλίτωσε παραλίγο την καταστροφή. Η χαλύ­βδινη θέληση του έδωσε την νίκη. Έτσι, χάσαμε τον αγώνα, διότι δεν αντέξαμε, όπως λέγει ο Γάλλος Στρατάρχης Φος, ένα τέταρτο της ώρας περισσότερο.

Συμπερασματικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι η κύρια αιτία της μη επίτευξης του επιδιωκόμενου στρατηγικού σκοπού της εκστρατείας, υπήρξε ότι τα διατιθέμενα για αυτό μέσα βρίσκονταν σε δυσαρμονία με την εκτέλεση της ανατεθείσας αποστολής. Δηλαδή ο όλος προβληματισμός εντοπίζο­νταν στο δυνατόν της εκτέλεσης, το οποίο ίσως δεν απασχόλησε στο βαθμό που απαιτούνταν την Στρατιά. Η Διοίκηση της Στρατιάς έπρεπε να σταθμίσει καλά τους παράγοντες αυτούς από πριν και κατόπιν να αποφασίσει για την εκστρατεία αυτή.

Στις τρεις παραπάνω περιπτώσεις Μάρ­τιος 1921, Ιούλιος 1921, Σαγγάριος, παρα­τηρούμε ότι ο Τουρκικός στρατός δε δίστα­σε να ενεργήσει στρατηγική εκμετάλλευση των τακτικών επιτυχιών του. Έτσι τον Μάρ­τιο του 1921, έστρεψε το μεγαλύτερο μέρος των δυνάμεών του κατά του πλευρού του πέραν του Αφιόν Καραχισάρ προωθημένου Α’ Σώματος Στρατού, ηττήθηκε όμως στη μάχη του Τουμλού Μπουνάρ και έλαβε πάλι αμυντική στάση. Τον Ιούλιο του 1921, αν και έχασε την αμυντική μάχη της Κιουτάχειας, μπόρεσε να διαφύγει έγκαιρα των κυκλωτικών λαβίδων της Ελληνικής Στρατιάς. Αφού απόκτησε βάθος και απόσταση από αυτή, δε δίστασε να σταματήσει την υποχώρησή του, να λάβει επιθετική διάταξη και να επιτεθεί με όλες τις δυνάμεις του επί ευρύτατου με­τώπου από Μποζ Νταγ μέχρι Σεϊντή Γαζή. Η δοθείσα όμως κατά την 8η Ιουλίου 1921 μεγάλη εκ συναντήσεως μάχη με την Ελλη­νική Στρατιά, υπήρξε για αυτόν ατυχής. Γρή­γορα υποχώρησε τότε σε μεγάλο βάθος και καλύφθηκε πίσω από τον Σαγγάριο. Μετά την αποτυχία των επιθετικών προσπαθειών της Ελληνικής Στρατιάς για να διαρρήξει το Τουρκικό μέτωπο Ανατολικά του Σαγγαρί­ου Τουρκικό μέτωπο, η Τουρκική Διοίκηση επιχείρησε να μεταφέρει την επιτυχία της και επί του στρατηγικού πεδίου, μετακινώ­ντας ισχυρές δυνάμεις προς την περιοχή του Αφιόν Καραχισάρ. Απέτυχε όμως και στην προσπάθεια αυτή για να καταστεί κυρίαρχος του ζωτικότερου στρατηγικά κόμ­βου συγκοινωνιών στη Μ. Ασία, του κόμβου συγκοινωνιών Αφιόν Καραχισάρ, κατόπιν εγκαίρου επιθετικής ενέργειας σημαντικών δυνάμεων της Ελληνικής Στρατιάς κατά του μετώπου του και του Βορείου πλευρού των επιτιθεμένων Τουρκικών δυνάμεων. Από τό­τε η στρατηγική γραμμή της Τουρκικής ηγε­σίας διατηρήθηκε σταθερή. Αυτή απέβλεπε στη συντριβή του περί το Αφιόν Καραχισάρ και Δυτικά αυτού εκτεινόμενου κέντρου βα­ρύτητας της Ελληνικής διάταξης.

Μετά τις επιχειρήσεις του Σαγγαρίου ο Ελληνικός στρατός εγκαταστάθηκε επί μίας αμυντικής γραμμής πολύ μεγάλου μήκους, καλύπτοντας σε αρκετό βάθος προς Ανατολικά και προς Νότια τα επι­δικασθέντα στην Ελλάδα εδάφη με την συνθήκη των Σεβρών. Κάτω από αυτές τις συνθήκες κατέληξε να γίνει αποδεκτός ως στρατηγικός σκοπός η κατοχή και η άμεση κάλυψη του σιδηροδρομικού δικτύου του Αφιόν Καραχισάρ – Σμύρνη, ενώ συγχρόνως δεν είχε εξασφαλισθεί ευρύς προ αυτού χώρος προς κλιμάκωση κατά βάθος της αμυντικής διάταξης. Επομένως ο φόβος της οποιασδήποτε αποκοπής έστω και προσωρινά της σιδηροδρομικής συγκοι­νωνίας, οδηγούσε στην παραμέληση κάθε άλλης άποψης και στην παράλληλη προς την γραμμή αυτή ανάπτυξη. Εάν υπήρχε η επίγνωση πού θα οδηγούσε αυτή η εκτροπή από τα δόγματα του πολέμου, ή θα επιζητείτο και πριν οι Τούρκοι ανασυνταχθούν και ενισχυθούν σοβαρά η δια επίθεσης εξασφά­λιση χώρου επαρκούς εκείθεν της σιδηροδρομικής γραμμής, ή θα εγκαταλειπόταν αυτή απελευθερώνοντας τις διατάξεις του Ελληνικού στρατού από την μοιραία σε αυτή υποδούλωσή τους. Για τους Έλληνες επιτελείς το πρόβλημα αμύνης ήταν η επαρ­κής κάλυψη του ατελείωτου αυτού μετώπου με ταυτόχρονη δημιουργία εφεδρειών που θα αντιμετώπιζαν κάθε εχθρική επίθεση. Για να δημιουργήσουν τις εφεδρείες αυτές εξασθένισαν αναγκαστικά την κύρια αμυ­ντική γραμμή και το τελικό αποτέλεσμα δεν εξυπηρετούσε ούτε τον ένα ούτε τον άλλο σκοπό.

Η Τουρκική επίθεση που εξαπολύθη­κε στις 13η Αυγούστου 1922, αιφνιδίασε στρατηγικά αλλά όχι τακτικά την Ελληνική Στρατιά, μπόρεσε όμως να δημιουργήσει λόγω βασικών σφαλμάτων που διαπρά­χθηκαν από τα περισσότερα κλιμάκια των Ελληνικών Διοικήσεων, ανέλπιστα ευνοϊκή κατάσταση για τον αντίπαλο. Η Τουρκική Διοίκηση αποφασισμένη να καταστρέψει τον Ελληνικό στρατό και να τον εκδιώξει από την Μ. Ασία, επέλεξε τον μάλλον απο­φασιστικό ελιγμό να διασπάσει το μέτωπο του αντιπάλου στην προεξέχουσα του Αφιόν Καραχισάρ, να κυκλώσει το δεξιό της Ελ­ληνικής Στρατιάς και να εκμεταλλευτεί την επιτυχία προς την κατεύθυνση της Σμύρνης, αποκόπτοντας την μοναδική οδό υποχώρη­σης προς την πόλη αυτή. Ένα σχέδιο που υλοποιούσε τις αρχές του πολέμου «εκλογή του σκοπού και εμμονή σε αυτόν», «επιθετικό πνεύμα» και «απλότητα». Η βασική ιδέα ήταν η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη εκμετάλλευση σε βάθος των επιτυχιών της πρώτης κρούσης. Ο ρόλος αυτός ανατέθηκε στο Ιππικό. Η δραστήρια και τολμηρή ώθηση του Τουρκικού Ιππικού στα νώτα του Ελληνικού στρατού και η εκεί παραμονή του σε όλη την διάρκεια των μαχών, θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι μοναδική στην στρατιωτική ιστορία και σίγουρα αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση. Η κίνηση αυτή του Ιππικού, κατέστρεψε τον εφοδιασμό και τις επικοινωνίες των Ελλήνων και απέκοψε τις Μονάδες της πρώτης γραμμής προκαλώντας τον πανικό. Ήταν ένας πόλεμος αστραπή, όπως αυτός που θα εφαρμόσουν οι Γερμανοί κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Εντός επτά ημερών οι Τούρκοι κατέστρεψαν και αιχμαλώτισαν το ήμισυ της δύναμης του Νοτίου Συγκροτήματος, αιχμαλώτισαν τρεις Στρατηγούς και κυρί­ευσαν πολύτιμο πολεμικό υλικό.

Στο Αφιόν Καραχισάρ έχουμε την πλήρη αποκοπή του συνδέσμου μεταξύ στρατεύμα­τος και Ανωτάτης Διοίκησης, εκπροσωπού­μενης στο συγκρότημα των δυνάμεων περί το Αφιόν Καραχισάρ από τον Διοικητή του Α’ Σώματος Στρατού, αφού οι υπάρχουσες στην περιοχή εκείνη στρατηγικές εφεδρείες παρέμειναν αδρανείς κατά τις τρεις πρώτες ημέρες της Τουρκικής επίθεσης και επιπλέ­ον, αμέσως μετά την διάσπαση των δυνάμε­ων του Αφιόν Καραχισάρ, η Ανωτάτη στην περιοχή εκείνη Διοίκηση δεν έσπευσε να σχηματίσει νέο μέτωπο σε ικανή απόσταση προς τα πίσω, επί του οποίου η επέμβα­ση των εφεδρειών έπρεπε να αποτελέσει την πρώτη σκέψη. Σημειωτέον, ότι και οι υπάρχουσες εφεδρείες κατά τις αμυντικές επιχειρήσεις του Ελληνικού στρατού δεν χρησιμοποιήθηκαν ορθά, με αποτέλεσμα η επέμβασή τους στον αγώνα να μην έχει τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Η εφεδρεία αποτελεί το κυριότερο μέσο επέμβασης του Διοικητού στον αγώνα και επομένως η κα­τάλληλη χρησιμοποίηση αυτής θα επηρεάσει καθοριστικά την εξέλιξη των επιχειρήσεων. Εφόσον έτσι χάθηκε η τακτική μάχη επί του μετώπου των Ι και IV Μεραρχιών, επιβάλ­λονταν άμεση διακοπή της επαφής και σύ­μπτυξη στην όπισθεν τοποθεσία του Τουμλού Μπουνάρ και όχι νέα μάχη στον ίδιο χώρο της χαμένης τακτικής μάχης και μάλιστα με τα ίδια τα στρατεύματα πριν ανασυνταχθούν. Αντί της ενέργειας αυτής, προτιμήθηκε από τον Στρατηγό Τρικούπη η δια βραχέων αλ­μάτων διαδοχική μετατόπιση των δυνάμεών του προς Τουμλού Μπουνάρ.

Επικρατούσε έντονα η αντίληψη της παθητικής άμυνας στην Ελληνική Στρατιά και τους Σχηματισμούς της, χωρίς κάποια ιδέα ανάληψης επιθετικής ενεργείας, όταν το επέτρεπαν οι διαμορφούμενες συνθήκες. Έλειπε, δηλαδή, το στοιχείο της πρωτοβουλί­ας. Το στράτευμα έχει ζωτικότητα, μόνο όταν σε αυτό υπάρχει το πνεύμα της πρωτοβουλί­ας, σε διαφορετική περίπτωση αδρανεί και η αδράνεια σημαίνει θάνατο. Ο αμυνόμενος σε κάθε περίπτωση, πρέπει να επιδιώκει την απόκτηση κάποιου βαθμού πρωτοβουλίας για την καταστροφή των εχθρικών δυνάμεων. Η αντεπίθεση πρέπει να αποτελεί πάντοτε την πιο αποφασιστική φάση της αμυντικής μάχης. Ο αμυνόμενος θα πρέπει επομένως να διεξά­γει την άμυνά του με φαντασία, ενεργητικό­τητα και επιθετικότητα, στοιχεία απαραίτητα για να αποστερήσει την πρωτοβουλία από τον επιτιθέμενο. Ο Ναπολέων σχετικά έλεγε, «η άμυνα αποτελεί το προοίμιο, την προετοι­μασία για την επίθεση. Πέραν αυτού δεν θα υπήρχε λόγος υπάρξεως της».

Ο όγκος της Ελληνικής Στρατιάς διχά­στηκε κατά την υποχώρησή του σε δυο Ομάδες, το δε σημαντικότερο τμήμα αυτού βρισκόμενο Βόρεια των συγκοινωνιών του, υπέστη την διαδοχική επίθεση του όγκου του Τουρκικού στρατού, υποχρεώθηκε δε έτσι να διεξαγάγει επιχειρήσεις υπό δυσμενείς συνθήκες. Παρά τον ηρωισμό που επέδειξαν τα περισσότερα τμήματα, ηττήθηκε επανει­λημμένα, κυκλώθηκε, διέσπασε κλοιούς, υπο­χώρησε, καταδιώχθηκε και τέλος διαλύθηκε. Οι Ομάδες αυτές, μη μπορώντας από την 15η Αυγούστου να επικοινωνήσουν μεταξύ τους, ενήργησαν χωρίς συντονισμό, κάθε μια δε από αυτές αγνοούσε τις κινήσεις και τις θέσεις της άλλης Ομάδος. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι από ένα σημείο και μετά παρέλυσε ο ηθικός σύνδεσμος που ενώνει τα άτομα, ο σύνδεσμος που δίνει την δύναμη και την θέληση της δράσης, που εμπνέει το αίσθημα τη αυτοθυσίας και δημιουργεί την αλληλεγγύη και την συναδελφικότητα. Έτσι, τα άτομα και οι Διοικήσεις δρούσαν ατομικά και αυτόβουλα, όχι προς εκπλήρωση μίας ιδέας, αλλά προς εκπλήρωση ανάγκης υλικής – της σωτήριας του σώματος.

Οι μάχες Ιλμπουλάκ – Χαμούρκιοϊ και Αλή Βεράν, αποτελούν για τα Ελληνικά όπλα εποποιία και καταστροφή. Από σφάλματα των Διοικήσεων, τα Ελληνικά στρατεύματα εξαναγκάσθηκαν να δεχθούν τις μάχες αυτές υπό τις δυσμενέστερες στρατηγικές, τακτικές και ψυχολογικές συνθήκες. Το παράξενο είναι ότι πρόκειται για Μονάδες παλαιμά­χων, οι οποίες είχαν ηρωικές παραδόσεις και είχαν μεγάλη πολεμική πείρα. Νομίζει κανείς ότι άλλος στρατός πολέμησε κατά την περίοδο των νικηφόρων αγώνων στην Μικρασιατική γη. Η μετάλλαξη αυτή προήλ­θε κατά βάση από το γεγονός, ότι οι ηθικές δυνάμεις δεν ήταν πλέον σε τέτοιο επίπεδο, ώστε να προτρέψουν τον Έλληνα μαχητή να αγωνισθεί στο πεδίο της μάχης με τόλμη και αποφασιστικότητα για την επίτευξη κάποιου συγκεκριμένου αντικειμενικού σκοπού.

Επιπλέον παρατηρείται, ότι οι Ελληνικές δυνάμεις κατά τον αμυντικό αγώνα στη Μ. Ασία δεν έλαβαν όλες μέρος σε μια μάχη συνόλου ή και σε διαδοχικές. Έτσι, μόνο το 1/3 πολέμησε τελικά και όχι συγχρόνως σε μια μάχη, αλλά διαδοχικά. Επομένως λόγω της υπέρμετρης ανάπτυξης του μετώπου, της κακής οργάνωσης της Διοίκησης και της ατυ­χούς διεύθυνσης των επιχειρήσεων, η τύχη της Μ. Ασίας κρίθηκε από τον αγώνα τριών μόνο Μεραρχιών των Ι, IV και VΙΙ, των ευ­ρισκομένων επί του μετώπου της κυρίας επίθεσης, όπου οι Τούρκοι συγκέντρωσαν 12 Μεραρχίες Πεζικού και 3 Ιππικού. Ενώ η Ελληνική Διοίκηση διέθετε 12 Μεραρχίες επί του μετώπου, οι 8 δεν αγωνίσθηκαν κατά την διεξαγωγή του κυρίως αμυντικού αγώνα, αλλά μόνο μετέπειτα κατά την υποχώρηση.

Αυτό που μπορούμε να επισημάνουμε είναι, ότι από όλη την διεξαγωγή των αμυντικών επιχειρήσεων της Στρατιάς έλειπε η πεποίθηση για την νίκη. Ένα κακό σχέδιο είναι λιγότερο κακό και έχει πιθανότητες επιτυχίας, όταν αυτός που το εφαρμόζει έχει πίστη σε ένα επιτυχές αποτέλεσμα. Πάντως η ειδοποιός διαφορά μεταξύ των σχεδίων ενεργείας των δυο αντιπάλων είναι ότι ο Ελληνικός στρατός διατέθηκε προς από­κρουση όλων των ενδεχόμενων περιπτώσε­ων, ο δε εχθρός επέλεξε απλά μια και μόνη των περιπτώσεων και έτσι, αν και δεν ήταν υπέρτερος, κατέστη κυρίαρχος από την όχι ορθή διάταξη του Ελληνικού στρατού και την ελλιπή διεύθυνση του αγώνα.

Η παραμονή του Αρχιστρατήγου στη Σμύρνη, μετά την εκδήλωση της εχθρικής επίθεσης, κατά την κρίσιμο ημέρα της 14ης Αυγούστου και μέχρι τέλους αυτής και η από εκεί προσπάθεια της Διοίκησης απ’ ευ­θείας των δυο Σωμάτων Στρατού Α’ και Β’ εναντίον των οποίων εκδηλώθηκε η κυρία επίθεση, ήταν ατυχής. Διότι από απόσταση 450 περίπου χιλιομέτρων ήταν αδύνατη η Διοίκηση και η άμεση αντίληψη της στρα­τιωτικής κατάστασης, ό,τι ικανότητες και εάν διέθετε ο Αρχιστράτηγος, καθώς οι εκδιδό­μενες διαταγές από αυτή τη θέση έφθαναν στους εκτελεστές εκπρόθεσμα και όταν πλέον είχε μεταβληθεί οριστικά η τακτική κατάσταση. Ακόμα, η αίσθηση του μαχό­μενου στρατεύματος ότι ο Αρχιστράτηγος βρίσκονταν τόσο μακριά, θα μπορούσαμε να πούμε ότι λειτούργησε αρνητικά, στερώντας από αυτό το ηθικό και την ασφάλεια που θα προσέδιδε η πλησίον παρουσία του, δημιουρ­γώντας έτσι τον φόβο της αποτυχίας.

Επιπλέον, η μη οχύρωση της περιοχής της Σμύρνης κατά το διάστημα από το 1919 μέχρι το 1922, αποτέλεσε ουσιαστι­κή παράλειψη της Στρατιάς Μ. Ασίας, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή έστω και την τελευταία στιγμή η υλοποίηση σθενα­ρής άμυνας για την προστασία της κοιτίδας αυτής του Ελληνισμού.

Νικήθηκε ο Ελληνικός στρατός, διότι οι Ανώτερες Διοικήσεις και τα Επιτελεία αρχικά δεν στάθηκαν στο ύψος τους και σε όλες σχεδόν τις μάχες οδήγησαν αυτόν σε μειονεκτική θέση σε σχέση με τον Τουρ­κικό, από άποψη αριθμού και υποστήριξης Πυροβολικού. Αυτή η ανεπάρκεια ορισμέ­νων Διοικήσεων ήταν φυσικό να οδηγήσει σε σφάλματα βραδείας απαγκίστρωσης και βραδείας αποχώρησης από το πεδίο της μάχης, μη ορθής διάθεσης των δυνάμεων και σε έλλειψη συνοχής και αλληλεγγύης μεταξύ των Μονάδων. Σίγουρα μια πολύ σημαντική και καθοριστική διαδικασία για το στράτευμα είναι η εκλογή των ηγητόρων του και η τοποθέτηση αυτών σε κατάλληλες θέσεις. Στην ηγεσία του στρατού απαιτούνται όχι πρόσωπα, αλλά προσωπικότητες, άτομα διανοούμενα που γνωρίζουν άριστα την πο­λεμική τέχνη και τις νέες μεθόδους της τα­κτικής, που έχουν επίγνωση των συνεπειών των διαταγών και των πράξεών τους, άτομα με ικανότητες, δοκιμασμένα στην ειρήνη και ικανά να ανταποκριθούν στον πόλεμο. Αυτή είναι η δύναμη του στρατού. Έτσι κατά βά­ση, η καταστροφή επήλθε όχι εξαιτίας της ενέργειας του εχθρού, αλλά κυρίως εξαιτίας της κακής διεύθυνσης της πρώτης μάχης και της έλλειψης πρωτοβουλίας.

Αντίθετα ο Κεμάλ και οι Τουρκικές Διοι­κήσεις κατόρθωναν, αν και ισοδύναμοι από άποψη δυνάμενων, να προσβάλλουν πάντοτε το ασθενές δια του ισχυρού, εφαρμόζοντας άριστα τις αρχές του πόλεμου «συγκέντρω­ση» και «οικονομία δυνάμεων», ωθώντας έτσι στην νίκη τον Τουρκικό στρατό. Η στρατιωτική ηγεσία του αντιπάλου ήταν σε πολύ καλύτερο επίπεδο σε σχέση με την Ελληνική. Τα στελέχη του Κεμαλικού στρα­τού είχαν κερδίσει τους βαθμούς και την πολεμική εμπειρία τους σε αμέτρητα πεδία μαχών κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, από την Αραβία ως τον Καύκασο και από την Μεσοποταμία ως την Καλλίπολη. Από τους Έλληνες Αξιωματικούς μικρό μόνο τμήμα των στελεχών είχε λάβει μέρος σε σύγχρονες στρατιωτικές επιχειρήσεις και από αυτούς οι περισσότεροι ήταν εκτός στρατεύματος το 1922. Έτσι, δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι τα Τουρκικά σχέδια ήταν άρτια επιτελικά και ιδιαίτερα σύγχρονα στις αντιλήψεις.

Η εκστρατεία του Ελληνικού στρατού στη Μ. Ασία, επιβεβαίωσε την καθορι­στική σημασία που διαδραματίζει στην έκβαση των επιχειρήσεων η ύπαρξη ενός οργανωμένου και αποδοτικού συστήματος επιμελητείας. Αποδείχθηκε, λοιπόν, ότι ένας από τους βασικότερους παράγοντες για την επιτυχία μιας επιχείρησης είναι η δυνατότητα υποστήριξης αυτής από πλευράς εφοδιασμού και μεταφορών, διότι επιδρά καταλυτικά στο ηθικό και στην μαχητική αξία του στρατεύματος.

Τα Σώματα Επιμελητείας και Μεταγω­γικού, τα οποία συστήθηκαν μετά το 1914, εμφανίζονται οργανωμένα και δοκιμάζονται σε ευρύτατη κλίμακα για πρώτη φορά στην Μικρασιατική Εκστρατεία. Συνεπώς έδρασαν σε μια περίοδο, η οποία υπήρξε πολύ δύσκολη και κρίσιμη για την Ελλάδα, λόγω της εξέλιξης της. Με τις ελλείψεις σε υλικά και εφόδια και τα ανεπαρκή μεταφορικά μέσα, ο Ελληνικός στρατός βρισκόμενος μακριά από την βάση του και σε εχθρικό έδαφος δεν ήταν εύκολο να επιτύχει τον ανεφοδιασμό των πολυάριθ­μων Μονάδων, οι οποίες ήταν κατανεμημένες σε μεγάλες εκτάσεις και επί ενός μετώπου αναπτύγματος 800 περίπου χιλιομέτρων, ενώ το οδικό δίκτυο ήταν σχεδόν ανύπαρκτο.

Εάν αναλογισθεί κάποιος ακόμα και σή­μερα ότι σε μια περιοχή με αυτή την ιδιομορ­φία, όπως ήταν η Αλμυρά έρημος, στην οποία κινήθηκαν και έδρασαν τα τμήματα της Στρα­τιάς, λειτούργησε με διάφορες δυσκολίες το σύστημα ανεφοδιασμού και μεταφορών, θα πρέπει αδίστακτα να αναγνωρίσει το μέγεθος και την έκταση των υπηρεσιών που προσέ­φεραν τα αρμόδια όργανα της επιμελητείας. Ο Ελληνικός στρατός στη Μ. Ασία όχι μόνο δεν βρέθηκε με αφθονία υλικών και εφοδίων, αλλά επιπλέον, αφού εγκαταλείφθηκε από τους συμμάχους, περιήλθε σε δύσκολη θέση, αντιμετωπίζοντας έλλειψη χρημάτων, υλικών και μεταφορικών μέσων. Ο Τουρκικός στρα­τός αντίθετα, μαχόμενος στην χώρα του και έχοντας κάθε υποστήριξη και βοήθεια από μέρους των ομόδοξων του γηγενών, βρίσκο­νταν αναντίρρητα και ειδικά από τις αρχές του 1921 σε πλεονεκτική κατάσταση.

Γενικά κατά τους αγώνες τον Ελληνικού στρατού στην Μ. Ασία, η επίλυση του προ­βλήματος των ανεφοδιασμών και μεταφορών υπήρξε δυσχερέστατη, λόγω των ειδικών συν­θηκών κάτω από τις οποίες διεξήχθησαν.

Η κύρια σιδηροδρομική αρτηρία Σμύρνης – Αφιόν Καραχισάρ – Εσκή Σεχήρ – Άγκυρας υπήρξε ο κύριος άξονας, κατά μήκος του οποίου έγιναν οι κύριες επιχειρήσεις των δύο αντιπάλων και υλοποιήθηκαν οι κυριό­τεροι άξονες εφοδιασμού. Ήταν, δηλαδή, κατά βάση αγώνας συγκοινωνιών, «πόλεμος επί των οδών και δια τις οδούς».

Τα Σώματα επιμελητείας και μεταφορών εργάσθηκαν υπεράνθρωπα και κατάφεραν να ανταποκριθούν στις αποστολές τους. Η διεύθυνση του IV Επιτελικού Γραφείου της Στρατιάς της διαδικασίας εφοδιασμού, υπήρ­ξε πεφωτισμένη και είχε άριστα οργανωθεί. Αλλά οι εισηγήσεις του Γραφείου αυτού δεν γίνονταν πάντοτε αποδεκτές από την Διοίκηση της Στρατιάς, η οποία απέβλεπε σε στρατηγικούς αντικειμενικούς σκοπούς, μερικές φορές πέραν τόπου, χρόνου και μέσων ανεφοδιασμού. Επιπλέον, η έλλειψη IV Επιτελικών Γραφείων από τα Σώματα Στρατού, πλην του Γ’ Σώματος, τα οδηγού­σε σε λήψη τακτικών αποφάσεων χωρίς να λάβουν υπ’ όψιν, στον απαραίτητο βαθμό, τις δυνατότητες ανεφοδιασμού. Γενικά το Σώμα της Επιμελητείας και το Σώμα του Μεταγω­γικού, παρ’ όλες τις αντιξοότητες, τις ελλεί­ψεις και τα ανεπαρκή μέσα μεταφορικών, ανταποκρίθηκαν στην αποστολή τους.

Όσον αφορά το Ελληνικό πυροβολικό κατά τις επιχειρήσεις στη Μ. Ασία, οι γε­νικές αρχές χρησιμοποίησής του ήταν οι ίδιες με αυτές του Μακεδονικού μετώπου. Η ιδιότυπη μορφή του αγώνα, η έλλειψη των υλικών μέσων, το εκτεταμένο μέτωπο, η έλλειψη συνδέσμων και διαβιβάσεων δεν επέτρεψαν την πλήρη εφαρμογή των μεθόδων που εξήχθησαν από την πείρα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Πλήρης προπαρασκευή πυροβολικού δεν γίνονταν, λόγω δε έλλειψης και μέσων παρατήρησης και πυροβόλων μεγάλου βεληνεκούς, ποτέ σχεδόν δεν εκτελέσθηκε βολή αντιπυροβολικού. Επιπλέον, η μεγάλη έκταση του μετώπου και το ανεπαρκές αριθμητικά διατιθέμενο πυροβολικό, δεν επέτρεψε την χρησιμοποίησή του κατά μάζες και την εκτέλεση βολών συγκέντρωσης. Κατά συνέ­πεια το μεγαλύτερο μέρος του πυροβολικού δίδονταν στις μονάδες πεζικού και χρησιμο­ποιούνταν το περισσότερο ως πυροβολικό συνοδείας. Στην πρώτη περίοδο των επιχει­ρήσεων, Μάιος 1919 – Μάρτιος 1921, λόγω έλλειψης σοβαρού αγώνα, το πυροβολικό δεν παρουσίασε αξιόλογη δράση. Οι μετέ­πειτα επιχειρήσεις της δεύτερης περιόδου, Μάρτιος 1921 – Σεπτέμβριος 1922, στις οποίες τα ελληνικά στρατεύματα άρχισαν να συναντούν δυσχέρειες σταδιακά αυξανό­μενες, υποχρεωμένα να μάχονται εναντίον εχθρού οργανωμένου που διέθετε σοβαρά και υπολογίσιμα μέσα πυρός, το πυροβολικό υπέστη μεγάλες δοκιμασίες και οδυνηρές θυσίες για να ανταποκριθεί στην αποστολή του και να εξασφαλίσει στο πεζικό την απαι­τούμενη υποστήριξη. Η συνεργασία μεταξύ πυροβολικού και πεζικού είχε καταστεί πλέον δυσχερής, λόγω έλλειψης επαρκών συνδέσμων και διαβιβάσεων.

Το Ιππικό, το οποίο κατά την εποχή εκείνη μπορούσε στις επιθετικές και στις αμυντικές επιχειρήσεις να αποτελέσει μια ταχυκίνητη εφεδρεία, ήταν περιορισμένης δύναμης στην Ελληνική Στρατιά, ανερχό­μενο σε μία Μεραρχία Ιππικού μετά τον Σαγγάριο, ενώ αντίθετα ο αντίπαλος δια­θέτοντας 5 Μεραρχίες Ιππικού μπόρεσε με άνεση και επιτυχώς να ανταποκριθεί στις στρατηγικές ανάγκες του μεγάλου σε έκτα­ση Μικρασιατικού θεάτρου επιχειρήσεων. Έτσι, η Τουρκική Διοίκηση χρησιμοποίησε σε μέγιστο βαθμό την μάζα και ευκινησία του Ιππικού της, αποστέλλοντάς το πολλές φορές σε μεγάλη απόσταση για την επίτευξη στρατηγικού σκοπού. Κατά βάση το Τουρκι­κό Ιππικό έδρασε ανεξάρτητο, υπαγόμενο κατευθείαν στην Ανωτάτη Διοίκηση, ενίοτε όμως υπήχθη σε μία Στρατιά ή Σώμα Στρα­τού, όταν οι τακτικές συνθήκες το επέβαλαν, αλλά με συγκεκριμένη αποστολή σε σχέση με την συνολική μάχη. Γενικά η τακτική του δράση χαρακτηρίζονταν από το στοιχείο του αιφνιδιασμού, την προσβολή των πλευρών του αντιπάλου με ταχύτητα αξιοθαύμαστη και την χρησιμοποίησή του κατά μάζες. Με αυτό τον τρόπο ενεργείας υλοποιούνταν οι αρχές του πολέμου «οικονομία δυνάμεων», «επιθετικό πνεύμα» και «αιφνιδιασμός».

Τα φύλλα χαρτών κλίμακας 1:250.000 που χρησιμοποιήθηκαν από τον Ελληνικό στρατό στην Μικρασιατική εκστρατεία και είχαν ανατυπωθεί το 1919 από την ελληνική Γεωγραφική Υπηρεσία, παρουσίαζαν πολλές ανακρίβειες όσον αφορά τα τοπωνύμια και την πραγματική απεικόνιση της μορφής του εδάφους. Κατά συνέπεια η αναγκαστική χρησιμοποίηση των λανθασμένων εκείνων χαρτών δημιουργούσε διάφορες δυσχέρειες κατά την διεξαγωγή των επιχειρήσεων. Επι­πλέον, το πρόβλημα έλλειψης αξιόπιστων χαρτών ήταν πολύ σοβαρότερο για τον Ελ­ληνικό στρατό, γιατί διεξήγαγε επιχειρήσεις σε έδαφος άγνωστο και εχθρικό σε αυτόν.

Επίσης, καθοριστικός παράγοντας στην εξέλιξη των επιχειρήσεων ήταν το επίπεδο ηθικού του Ελληνικού Στρατού. Μέχρι και τις επιχειρήσεις του Σαγγαρίου το ηθικό του Ελλήνων ήταν ακμαίο, μετά όμως υπέστη μεί­ωση συνεχώς επιτεινόμενη. Στο γεγονός αυτό συνετέλεσαν διάφοροι παράγοντες, όπως η ανεπάρκεια των διατιθεμένων δυνάμεων, η υποτίμηση της ισχύος του αντιπάλου, οι βαρύ­τατες απώλειες, οι δυσχέρειες των ανεφοδια­σμών, των διακομιδών και των επικοινωνιών, η κακή μερικές φορές διατροφή και υπόδηση, η άνιση κατανομή του φόρου αίματος, η πα­ράταση της εκστρατείας, η οποία υπερέβη τα ανεκτά όρια της ανθρώπινης αντοχής και η εντύπωση που δημιουργήθηκε στους μαχητές ότι θυσιάζονταν χωρίς σκοπό. Επιπλέον, στην πτώση του ηθικού του στρατού συνετέλεσε ο εθνικός διχασμός, ο οποίος από το 1915 είχε βαθύτατα διαιρέσει τους Έλληνες σε δυο αντι­τιθέμενες και αλληλομισούμενες παρατάξεις, τα πάθη των οποίων διοχετεύονταν και στις ευρισκόμενες Ελληνικές δυνάμεις εν εκστρα­τεία, γεγονός που επηρέασε σημαντικά την μαχητική ικανότητά τους. Έτσι παρατηρείται, ότι κατά την ανάληψη της μεγαλύτερης εθνι­κής προσπάθειας του νεώτερου Ελληνισμού οι εθνικές δυνάμεις ήταν διχασμένες.

Επί τρία έτη και τέσσερις μήνες διήρ­κεσε η Μικρασιατική εκστρατεία. Στις περισσότερες επιχειρήσεις εναντίον των Τούρκων η Ελληνική Στρατιά επέτυχε λαμπρές νίκες στο τακτικό πεδίο, δεν μπόρεσε όμως να επιτύχει την στρατηγική νίκη σε καμία περίπτωση. Σε ένα πόλεμο είναι δυνατόν οι μάχες να κερδίζονται ή να χάνονται, δεν κρίνουν όμως την έκβαση του πολέμου. Τον πόλεμο κερδίζει εκείνος από τους αντιπάλους, ο οποίος λαμβάνει τις ορθότερες αποφάσεις επί του στρατηγι­κού πεδίου και γνωρίζει να υλοποιεί αυτές παρά τις ενδεχόμενες αντιξοότητες. Ίσως ταιριάζει το γνωστό γνωμικό που αποδί­δεται στον Κλαούζεβιτς, σύμφωνα με το οποίο ο πόλεμος συντίθεται από ένα σύ­νολο λαθών και τον κερδίζει εκείνος που κάνει τα λιγότερα λάθη. Το γνωμικό αυτό φαίνεται να επιβεβαιώνεται απόλυτα από τα γεγονότα του Ελληνοτουρκικού Πολέ­μου, 1919-1922, που κέρδισαν οι Τούρκοι, γιατί προφανώς αυτοί έκαναν λιγότερα λάθη από τους αντιπάλους τους.

Η Ελλάδα βρέθηκε ανάμεσα στα αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων, πτωχή και εξαντλη­μένη από τους μακροχρόνιους αγώνες της, εγκαταλείφθηκε στην κρίσιμη φάση από τους προστάτες Συμμάχους της με έντονα τα σημάδια από τον εθνικό διχασμό και αντιμετωπίζοντας έτσι τόσες αντιξοότητες, ήταν επόμενο να καμφθεί και να συντρι­βεί, παρά τους ηρωισμούς των μαχητών της. Οπωσδήποτε η τελική δυσμενή έκβαση της Μικρασιατικής εκστρατείας, οδήγησε όχι μόνο στον ξεριζωμό του Ελληνισμού της Μ. Ασίας και της Ανατολικής Θράκης, αλλά ενταφίασε στα πεδία των μαχών και την Μεγάλη Ιδέα του Ελληνικού Έθνους. Αυτή την φορά ο παράγοντας τύχη δεν ευνόησε τον Ελληνισμό, όπως και στους Βαλκανι­κούς Πολέμους. Είναι βέβαιο, ότι η τύχη παίζει σπουδαίο ρόλο στην εξέλιξη των γε­γονότων, αλλά κάθε άνθρωπος, κάθε λαός είναι ο δημιουργός και ο υπεύθυνος κατά μεγάλο μέρος του πεπρωμένου του.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

*Ακτσόγλου, I. «Χρονικό Μικρασιατικού Πολέμου 1919-1922″ εκδόσεις Τροχαλία, Αθήνα 1998.
*Ανδρεάδης, Γ. «Η Στρατηγική των Αντιπάλων κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία» άρθρο από το περιοδικό «Γενική Στρατιωτική Επιθεώρηση» έκδοση ΓΕΣ, Σεπτέμβριος 1988.
* Ανδρέας, Βασιλόπαις «Δορύλαιο -Σαγγάριος» εκδόσεις Αγών, Αθήνα 1928.
*Ασημακόπουλος, Ν. «Υποχώρηση Μ. Ασίας 1922″ συγγραφή ανέκδοτη από το αρχείο της ΔΙΣ.
*Βουτερίδης, Η. «Η Εκστρατεία πέραν του Σαγγαρίου» Αθήνα 1922.
*Bujac «Les Campagnes de l’ Armee Hellenique 1918-1922″ Paris 1930.
*Γεραμάνης, Αθ. «Πολεμική Ιστορία Νεωτέρας Ελλάδος, Μικρασιατική Εκστρατεία» Αθήνα 1980.
*ΓΕΣ/ΔΙΣ «Ο Ελληνικός Στρατός εις την Σμύρνη» Αθήνα 1957, ανατύπωση 1990.
*»Επίτομος Ιστορία Εκστρατείας Μικράς Ασίας 1919-1922″ Αθήνα 1967, ανατύπωση 1987.
* «Επιχειρήσεις Φιλαδέλφειας – Προύσας – Ουσάκ Ιουνίου – Νοεμβρίου 1921″ Αθήνα 1957, ανατύπωση 1991.
*»Επιθετικές Επιχειρήσεις Δεκεμβρίου 1920 – Μαρτίου 1921″ Αθήνα 1963, ανατύπωση 1986. * «Επιχειρήσεις Ιουνίου – Ιουλίου 1921″ Αθήνα 1964.
* «Επιχειρήσεις προς Άγκυρα» μέρος πρώτο, Αθήνα1965, ανατύπωση 1988. * «Επιχειρήσεις προς Άγκυρα» μέρος δεύτερο, Αθήνα 1965, ανατύπωση 1989. *»Τα προ της Τουρκικής Επιθέσεως Γεγονότα Σεπτέμβριος 1921 – Αύγουστος 19-22″ Αθήνα 1960, ανατύπωση 1983.
* «Υποχωρητικοί Αγώνες των Α’ και Β’ Σωμάτων Στρατού» Αθήνα 1962, ανατύπωση 1987. *»Σύμπτυξις του Γ’ Σώματος Στρατού» Αθήνα 1962, ανατύπωση 1989. *»Εφοδιασμοί και Μεταφορές κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία 1919-1922″ Αθήνα 1969. *»Θέματα Στρατιωτικής Ιστορίας» Αθήνα 1981.
*Γιαννούλης, Χ. «Θρίαμβος και Τραγωδία του Ελληνικού Στρατού στην Μ. Ασία» άρθρο από το περιοδικό Γενική Στρατιωτική Επιθεώρηση, έκδοση ΓΕΣ, τεύχος Ιουλίου -Αυγούστου 1998.
*Γυαλιστράς, Σ. Α «Τα Αίτια της Καταστροφής του 22″ Αθήνα 1924.
*Διεύθυνση Πολεμικής Ιστορίας/Τουρκικού ΓΕΕΘΑ «Πόλεμος Τουρκικής Ανεξαρτησίας» τόμος 2ος, μέρος 1ο – 6ο Άγκυρα 1963, μετάφραση Ιωάννη Αλεξάνδρου.
*Δούσμανης, Β. «Η Εσωτερική Όψη της Μικρασιατικής Εμπλοκής» Εκδόσεις Πυρσός, Αθή­να 1928.
*Ζωιόπουλος, Χ. «Ποια τα Αιτία Αποτυχίας της Εκστρατείας του Σαγγαρίου» άρθρο από το περιοδικό «Γενική Στρατιωτική Επιθεώρηση» έκδοση ΓΕΣ, τεύχος 66, Ιούνιος 1930.
*»Ιστορία του Ελληνικού Έθνους» τόμος ΙΕ’, Εκδοτική Αθηνών 1978.
*Κανελλόπουλος, Κ. «Κριτικές Μελέτες στο Πεδίο της Στρατηγικής» άρθρο από το περιοδικό Γενική Στρατιωτική Επιθεώρηση, έκδοση ΓΕΣ, τεύχος 1, Ιανουάριος 1953.
*»Η Μικρασιατική Ήττα» Αθήνα 1936.
*Καράσσος, Δ. «Ο Μικρασιατικός Πόλεμος» τόμος 1ος, 2ος Αθήνα 1968. *Κορόζης, Α. «Ελληνοτουρκικοί Αγώνες και Φίλιες κατ’ Επιταγή 1914-1940″ Αθήνα 1967. *Λαχανόκαρδος, Ε. «Νέο άπλετο Φως στην Μικρασιατική Καταστροφή και ο Στρατηγός Λού­φας» Αθήνα 1928.
*Μαζαράκης, Αλεξ. – Αινιάν «Απομνημονεύματα» Αθήνα 1948.
*»Έκθεσις Ανακριτικής Επιτροπής Επιχειρήσεων Μ. Ασίας Αύγουστος 1922″ εκδόσεις Ερμής, Αθήνα 1976.
*Μοσχόπουλος, Κ. «Έκθεσή του Πρόεδρου της Επιτροπής έπι των Δοσίλογων, Αφορώσα τα Αίτια της Καταστροφής του Στρατού και της Ήττας εν Μ. Ασία».
*Μουζαφέρ, Βεφίκ «Το Τουρκικό Ιππικό και οι Επιδρομές αυτού κατά τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας» άρθρο από το περιοδικό Γενική Στρατιωτική Επιθεώρηση, έκδοση ΓΕΣ, τεύχος 74, Φεβρουάριος 1931.
*Μπουλαλάς, Κλεάν. «Η Μικρασιατική Εκστρατεία 1919-1922″ Αθήνα 1959.
*Παναγάκος, Π. «Συμβολή εις την Ιστορία της Δεκαετίας 1912-1922″ Αθήνα 1961.
*Πανταζής, Κ. «Συμβολή εις την Ιστορία της Μικρασιατικής Εκστρατείας 1919-1922″ εκδό­σεις Δωδώνη.
*Παπαστρατηγάκης, Μ. «Ο Αρχιστράτηγος Χατζανέστης» Αθήνα 1927.
*Παρασκευόπουλος, Λεων. «Αναμνήσεις 1896-1920″ τομ. Β’ Αθήνα 1935.
*Πάσσαρης, Μ. «Διάσπασις, Διάλυσις, Αιχμαλωσία» Αθήνα 1934.
*Πασάς, I. «Η Αγωνία ενός Έθνους» έκδοση 2η, Αθήνα 1928.
*Σακελλαρόπουλος, Κ. «Η Σκιά της Δύσεως» εκδόσεις Αετός, Αθήνα 1954.
*Σβολόπουλος, Δ. «Ο Ιστορικός Δισταγμός του 1922″ εκδόσεις Βασιλείου, Αθήνα 1929.
*Smith, Michael Llewellyn «Ionian Vision Greece in Asia Minor 1919-1922″ London 1998.
*Σπυρίδων,Γ. «Η Μικρασιατική Εκστρατεία Όπως την Είδα» Αθήνα 1957.
*Σπυρόπουλος, Ν. «Η Μ. Ασία ως Θέατρο Πολέμου» άρθρο από το περιοδικό «Γενική Στρατιω­τική Επιθεώρηση» έκδοση ΓΕΣ, τεύχος 78, Ιούνιος 1931.
* «Επιχειρήσεις Ελληνικού Στράτου στην Μ. Ασία κατά τον Μάρτιο 1921 και Συναγόμενα εξ’ αυτών Χρήσιμα Διδάγματα» άρθρο από το περιοδικό Γενική Στρατιωτική Επιθεώρηση, έκδοση ΓΕΣ, τεύχος 89, Μάιος 1932.
* «Επιχειρήσεις του Ελληνικού Στρατού προς Σαγγάριο – Άγκυρα» άρθρο από το περιοδικό «Γενική Στρατιωτική Επιθεώρηση» τεύχος 91 Ιούλιος 1932, έκδοση ΓΕΣ.
* «Υποχώρηση Γ Σώματος Στρατού από την Μ. Ασία» άρθρο από το περιοδικό Γενική Στρατιω­τική Επιθεώρηση, έκδοση ΓΕΣ, τεύχος 93, Σεπτέμβριος 1932, τεύχος 94 Οκτώβριος 1932.
* «Επιχειρήσεις Αυγούστου 1922″ άρθρο από το περιοδικό Γενική Στρατιωτική Επιθεώρηση, έκδοση ΓΕΣ, τεύχος 104-105, Αύγουστος – Σεπτέμβριος 1933, τεύχος 110 Φεβρουάριος 1934, τεύ­χος 111 Μάρτιος 1934.
*Στρατηγός, Ξ. «Η Ελλάδα στην Μικρά Ασία» Αθήνα 1925.
*Τρικούπης, Ν. «Διοίκησις Μεγάλων Μονάδων εν Πολέμω 1918-1922″ Αθήνα 934.
*Φαχρή, Αϊκούτ «Οι Μάχες της Κιουτάχειας και Εσκή Σεχήρ κατά τον Πόλεμο της Ανεξαρτη­σίας» μετάφραση Ιορ. Δημητριάδης, άρθρο από το περιοδικό Γενική Στρατιωτική Επιθεώρηση, έκδοση ΓΕΣ, τεύχος 139-140 Ιούλιος – Αύγουστος 1936, τεύχος 143-144 Νοέμβριος – Δεκέμβριος 1936, τεύχος 3 Μάρτιος 1937.
*Χάριγκτον «Έκθεση του Στρατηγού Χάριγκτον για τα Αίτια της Συμμαχικής Αποτυχίας στην Ανατολή» αρχείο Πρόξενου Α. Άνινου, Κωνσταντινούπολη 1923, Ε.Λ.Ι.Α.
*Χρυσοχόου, Α. «Το Ελληνικό Ιππικό κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία» Αθήνα 1934.
*Χουλουσί, Μπαϋκότς «Η Μάχη του Σαγγαρίου κατά τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας» μετά­φραση Γραφείο ΙΙΙ Α/ΔΙΣ, άρθρο από την Τουρκική Στρατιωτική Επιθεώρηση, τεύχος 63, Σεπτέμβριος 1944.


Πηγή

28 σχόλια:

Ανώνυμος 14 Αυγούστου 2012 - 4:13:00 μ.μ. EEST  

Κάνει τεράστιο λάθος ο συντάκτης "Βελισσάριος" αναφορικά με την μελέτη της Μικαρσιατικής Εκστρατείας. Αφ' ενός είναι οι επιχειρήσεις που μελετήθηκαν και μελετώνται στην Ελλάδα περισσότερο από κάθε άλλες (της σύγχρονης Ελληνικής πολεμικής ιστορίας), αφ' ετέρου κατά την δεκαετία του 1920 αλλά και 1930 έγιναν μεγάλες προσπάθειες βελτίωσης της εκπαίδευσης του σώματος των αξιωματικών, η δε απόδοση του ΕΣ κατά τον πόλεμο 1940-41 υπήρξε εξαιρετική σε τακτικό επίπεδο, αν δε χάθηκαν ευκαιρίες στο επιχειρησιακό επίπεδο αυτό οφείλεται στην γαλλική επιρροή.

Ανώνυμος 14 Αυγούστου 2012 - 9:29:00 μ.μ. EEST  

Αγαπητέ φίλε (14 Αυγούστου 2012 4:13:00), επέτρεψέ μου να παρατηρήσω πως στην Πίνδο την κατάσταση έσωσε η ανυπακοή του Κατσιμήτρου στα σχέδια του Επιτελείου για σύμπτηξη και ο Δαβάκης.

Κι επειδή πιάσαμε αυτή την κουβέντα, η Μάχη της Κύπρου διδάσκεται στην ΣΣΕ; Στην ΑΔΙΣΠΟ; Στην ΣΙ και την ΣΝΔ; Δίνονται ασκήσεις στους ευέλπιδες αλλά και στους ανώτερους επιτελείς σε σχέση με την σημερινή κατάσταση και τους τρόπους αντίδρασης; Ή λύνουν ασκήσεις χημείας (καθ όλα σεβαστές και χρήσιμες πλην όμως μειωμένης βαρύτητας σε σχέση με το στρατιωτικό αντικείμενο);

Ανώνυμος 14 Αυγούστου 2012 - 11:34:00 μ.μ. EEST  

@ 14 Αυγούστου 2012 9:29:00 μ.μ
Φίλε μπερδεύεσαι. Ο Κατσιμήτρος ήταν δ/τής της 8ης μεραρχίας στην Ήπειρο. Ο Κατσ. ενημερώθηκε από το στρατηγείο από την αρχή του πολέμου πως υπήρχαν θετικές πληροφορίες για σχέδιο απόβασης των Ιταλών στην Πρέβεζα (που δεν έγινε, και δεν ξέρω που βασίστηκε ως πληροφορία). Επιπλέον η "αλα κομάντο" επίθεση της Τζούλια στην Πίνδο αιφνιδίασε το στρατηγείο που δεν ήξερε τον αντικειμενικό σκοπό της. Η βασική οδηγία που εξέδωσε ήταν η κάλυψη της διάβασης της Κατάρας. Σκοπός του στρατηγείου, όπως άλλωστε εκφραζόταν από το αρχικό σχέδιο ΙΒ, ήταν η κάλυψη της επιστράτευσης, και κατόπιν η αντεπίθεση στην Ήπειρο από Μέτσοβο με κατεύθυνση δυτική (όπως στο Α' Βαλκανικό).
Το απόσπασμα Δαβάκη τίποτα δεν έκανε στην πραγματικότητα, και δεν αξίζει την φήμη του. Όταν επενέβη η 1η μεραρχία (Βραχνός) ο Δαβάκης είχε χάσει το έλεγχο της κατάστασης. Η κύρια μνεία αξίζει στην Ταξ.Ιππικού η οποία σήκωσε το βάρος του αγώνα προς νότο (Κατάρα) ενώ ο Βραχνός κάλυψε την κατεύθυνση προς ανατολικα (Μακεδονία) χωρίς να πιεστεί. Όπως και να'χει η Ιταλική επίθεση προς Μέτσοβο ήταν καταδικασμένη να αποτύχει. Αν κοιτάξεις θα δεις πως στο Μέτσοβο είχε συγκεντρωθεί όλο το πυροβολικό του Β' ΣΣ, 100+ πυροβόλα, ενώ μαζί με τα τμήματα των ΤαξΙππ, ΜερΙππ και 1ης ΜΠ, 5ης ΤΠ είχαμε το ισοδύναμο τουλάχιστον 15 ταγμάτων Πεζ (από μνήμης γράφω). Η Τζούλια είχε μόνο 5 ταγματα και 20 πυροβόλα, ενώ ενισχύσεις δεν υπήρχαν εκτός από την μεραρχία Μπάρι (που αρχικά ήταν να κάνει την απόβαση στην Κέρκυρα), χωρίς ΠΒ. Οι Ιταλοί όχι μόνο δεν είχαν πιθανότητα επιτυχίας, αλλά μετά βίας γλίτωσαν την διάλυση, όχι μόνο νότια του Σμόλικα αλλά και κατόπιν, κατά την καταδίωξη από το Β' ΣΣ όταν ο διοικητής του ΤΣΔΜ (μου διαφεύγει το όνομά του) διέταξε την διακοπή της καταδίωξης για να συντονίσει το Β'ΣΣ την κίνησή του με αυτήν του Γ' ΣΣ και να μην εκθέσει το δεξιό πλευρό του. Μια περίπτωση δηλαδή καθαρά "γαλλικής" σκέψης απέναντι στην "γερμανική". Εκεί ας πούμε είχαμε αποτυχία, αφού η παρολίγον κατάρρευση του Ιταλικού κέντρου ήταν που πανικόβαλε περισσότερο από όλα τους Ιταλούς.

Ανώνυμος 14 Αυγούστου 2012 - 11:54:00 μ.μ. EEST  

Τι να λέμε τώρα.
Ο ΕΣ πάει Σμύρνη τον Μάιο του 1919 και όταν δεν υπάρχει ουσιαστικά στρατιωτικός αντίπαλος.
Παρ' όλα αυτά απλά κατέχει περιορισμένα εδάφη. Τα αστυνομικά καθήκοντα διαρκούν 1 χρόνο ως το Ιούνιο του 1920. Χωρίς σοβαρό και πάλι αντίπαλο, επεκτείνει την ζώνη κατοχής (τότε μάλλον ξεκινά η πραγματική εκστρατεία). Αν τότε είχε κάνει γενικό ντου θα 'χε φθάσει στην Αρμενία.
Μετά από μια παύση για άλλους 6-7 μηνών, τον Μάρτιο του 1921 (η επιθετική επιχείρηση Δεκεμβρίου 1920 δεν ήταν τίποτα εξαιρετικό) επιχειρεί νέα επέκταση αλλά αποτυγχάνει.
Από τον Μάιο του 1919 ως τον Φεβρουάριο του 1921, ο αντίπαλος είχε όλον τον χρόνο να σταθεί στα πόδια του, παρ' όλες τις ελλείψεις. Εν τω μεταξύ ο ιθύνους νους από την ελληνική πλευρά εκλείπει καθώς είχε την φαεινή ιδέα -εν μέσω πολέμου- να κηρύξει εκλογές.
Κατά τις επιχειρήσεις Μαρτίου 1921 ο ΕΣ δείχνει την πραγματικά κακή ανώτατη διοίκηση. Ενώ έχουν εγκαινιαστεί οι επιχειρήσεις χωρίς τις απαιτούμενες δυνάμεις που ζητήθηκαν, στον Νότο (Αφιόν) οι δυνάμεις καταβάλλουν εύκολα τις απέναντί τους, αλλά δεν φαίνεται να καταλαβαίνουν ότι πρέπει να σπεύσουν να βοηθήσουν προς Βορρά (Εσκί) και έτσι άντε πάλι πίσω από κει που ξεκινήσαμε.
Τον Ιούλιο τα πάμε καλύτερα (αφού πλέον έχουμε σοβαρέψει λίγο) αλλά οι επιτυχίες δεν έχουν αντίκρυσμα ούτε σε στρατιωτικό ούτε σε πολιτικό επίπεδο. Έτσι πάμε σε νέα εκστρατεία τον Αύγουστο. Βέβαια απ' ό,τι φαίνεται ούτε η ίδια η ηγεσία είχε πιστεύσει στον στόχο της Άγκυρας. Πάμε και βλέποντας και κάνοντας ήταν η εισήγηση. Δεν τα δίνει όλα σε ηγετικό επίπεδο, ενώ οι απλοί στρατιώτες τα δίνουν και όπως φαίνεται θα κέρδιζαν τον αντίπαλο στρατιώτη. Σε ηγετικό επίπεδο οι ελληνικές επιθέσεις παρ' όλο που είναι επιτυχείς είναι ασυντόνιστες. Πότε κινείται η μία μεραρχία και η διπλανή αδρανεί, πότε επιτίθεται το ένα ΣΣ και το διπλανό ξεκουράζεται. Πάντως αν η ελληνική ηγεσία εφάρμοζε την βασική αρχή ΕΜΜΟΝΗ ΣΤΟΝ ΣΚΟΠΟ θα την είχε πάρει τήν Άγκυρα. Αλλά είπαμε ούτε πολύ ζεστά το είχε πάρει, ούτε είχε στείλει όλες τις δυνάμεις που είχε, ούτε είχε ΔΜ, ούτε είχε τέλος αντοχή.
Μέτά από ένα χρόνο αναμονή, στερήσεις, κακουχίες, αδράνεια καλείται να πολεμήσει τον Αύγουστο του 1922. Ο αντίπαλος παρά τα όσα νομίζουμε είχε τεράστιες ελλείψεις (ούτε ιματισμό δεν είχε καλά-καλά στο σύνολο). Αλλά αν πας και ρίξεις όλο το βάρος σου πάνω σε 2 μεραρχίες, ε το πιθανότερο είναι να λυγίσουν (οι 2 μεραρχίες). Τρομερά λάθη (όχι μόνο του Χατζηανέστη) αλλά και του Τρικούπη και μεράρχων Ι και ΙV μεραρχιών. Ατυχία. Λίγο αν μπορούσαμε να κρατήσουμε 4-5 μέρες (έστω και με υποχώρηση μερική) αλλά όχι με γενική κατάρρευση, αλλιώς θα διαπραγματευόμασταν στην όποια Λωζάννη. Κατ' αρχήν θα σώζαμε μέρος της Ανατολικής Θράκης και φυσικά εκατοντάδες χιλιάδες ζωών. Αλλά τι να λέμε τώρα. Εμείς κάναμε μάγκα τον αντίπαλο. Όχι ότι ο Κεμάλ ήταν κανάς της πλάκας, αλλά δεν είχαμε και καθόλου τύχη.

ΑΧΕΡΩΝ 15 Αυγούστου 2012 - 1:51:00 π.μ. EEST  

@14/8/2012 11:54:00 μ.μ
Δεν βρὶσκω στην τοποθὲτησὴ σου τὶποτε στο οποὶο θα μποροὺσα να διαφωνὴσω.Κρατὰω το ''εμεὶς κὰναμαμε μὰγκα τον αντὶπαλο'',με κὰτι μαγκιὲς σαν του Τρικοὺπη(ο κυκλὼν κυκλοὺται).
Οι Τοὺρκοι απλὼς εφὰρμοσαν σωστὰ τις αρχὲς του πολὲμου,αντὶθετα με εμὰς.
Ωστὸσο,αυτὸ που μου εξὰπτει την καχυποψὶα,εὶναι τα ακαριαὶα αντανακλαστικὰ τους,κὰπως σαν να διὰβαζαν τις σκὲψεις της Στρατιὰς,ὲνα πρὰγμα...
Προφανὼς εξασφὰλιζαν εγκαὶρως,ὲγκυρες πληροφορὶες.
Πὼς,θα εὶχε σὶγουρα πολὺ ενδιαφὲρον να το γνωρὶζαμε.

Ανώνυμος 15 Αυγούστου 2012 - 9:02:00 π.μ. EEST  

Συμφωνω μαζι σας .Θα ηθελα να ηξερα εαν κυκλοφορουν στην τουρκια βιβλια σχετικα με τις μυστικες υπηρεσιες και τον ρολο τους στην μικρασιατικη εκστρατεια.Εκτος αυτου σιγουρα τοσο το 1922 οσο και το 1940 τα επιτελεια ζητουσαν κατοπιν και πηραν δαφνες που δεν τους αξιζαν .Η υστεριση σε ικανους αξιωματικους ηταν μεγαλη και ηταν αυτη που και στις 2 περιπτωσεις μας δημιουργησε τα μεγαλυτερα προβληματα .
Σε αναλυση βαθους στο προβλημα αυτο πιστευω οτι δεν εχει δοθει βαρος απο τους διαφορους εκδοτες βιβλιων ισως επειδη δεν εχουν ουτε κατ ελαχιστον επισκεφθει τα μερη οπου διαδραματισθηκαν τα γεγονοτα με αποτελεσμα να απορει κανεις με την ελαφροτητα που αναφερονται σε μετακινησεις μοναδων η επιθετικες ενεργειες .
Ενω στην ευρωπη η συγγραφη ενος πονηματος αποτελει σιγουρα μεγαλο εγχειρημα εδω αρκουν αποκομματα εφημεριδων για να γραφτει ενα βιβλιο.
Θα ηθελα να εβλεπα την αποψη ανθρωπων που εχουν πρωτα ιχνηλατησει τα πεδια μαχων του 1922 και κατοπιν μεσα απο φωτο η βιντεο να μας δειξουν την μορφολογια εδαφους και τις δυσκολιες διαφορετικα πεφτομε παλι στην συλλογη γεγονοτων απο την αθηνα χωρις αντικρισμα ιστορικο.

Ανώνυμος 15 Αυγούστου 2012 - 9:57:00 π.μ. EEST  

Ωστὸσο,αυτὸ που μου εξὰπτει την καχυποψὶα,εὶναι τα ακαριαὶα αντανακλαστικὰ τους,κὰπως σαν να διὰβαζαν τις σκὲψεις της Στρατιὰς,ὲνα πρὰγμα...
Προφανὼς εξασφὰλιζαν εγκαὶρως,ὲγκυρες πληροφορὶες.
Πὼς,θα εὶχε σὶγουρα πολὺ ενδιαφὲρον να το γνωρὶζαμε.


Σύμφωνα με σημείωμα της εφημερίδας ΕΣΤΙΑΣ, λίγο πριν εκδηλωθή η τουρκικη επίθεση 4 Άγγλοι αξιωματικοί επιθεώρησαν το Ελληνικό Μέτωπο. Μετά διεκπεραιώθησαν στο τουρκικό μέτωπο για να το επιθεωρήσουν και αυτό.

Σύμφωνα με το βιβλίο "Η Ανεξάρτητος Μεραρχία" Λοχαγού Πυροβολικού της τότε, του αείμνηστου Συνταγματάρχη ΠΥ Αμπελά, όλες οι τηλεφωνικές γραμμές των υπ' όψιν περιοχών, ήσαν ανέπαφες και με αυτές επικοινωνούσαν οι πάντες, δηλαδή και οι Κεμαλικοί.

Ο μοιραίος Στεργιάδης* δεν είχε αφαιρέσει την διοίκηση από τους Τούρκους ώστε να είναι τα πάντα σε Ελληνικά χέρια. Άρα κάθε κίνηση του ΕΣ ήταν άμεσα γνωστή στον Κεμάλ [* "Χρονικόν Μεγάλης Τραγωδίας", Βιβλιοπωλείον Κολλάρου Εκδόσεις ΕΣΤΙΑΣ].

Τα ταπεινά μου σχόλια δεν μπορούν αν συγκριθούν με αυτά των αξιοτίμων αξιωματικών που σχολιάζουν με επιστημονική σαφήνεια και γνώση, απλά αναφέρω απο μνήμης όσα έχω διαβάσει!


Ευμένης Καρδιανός

Ανώνυμος 15 Αυγούστου 2012 - 11:49:00 π.μ. EEST  

@ 15 Αυγούστου 2012 9:02:00 π.μ. EEST

Για την Τουρκία δεν ξέρω, αλλά στην Ελλάδα είχε κυκλολφορήσει το "Έλληνες κατάσκοποι στη Μικρά Ασία (1919-1923)" το 2006 στην σειρά Μυστικός Πόλεμος από την Αμυντική Γραμμή

Επίσης, υπάρχει και το "ΜΥΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ - ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΡΕΤΑΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΑ, 1919-1923"
http://www.politeianet.gr/index.php?page=shop.product_details&product_id=10317&option=com_virtuemart&Itemid=89&lang=el


Νομίζω ότι είναι του ίδιου συγγραφέα και τα δύο, αλλά δεν είμαι σίγουρος

Αρματιστής 15 Αυγούστου 2012 - 12:44:00 μ.μ. EEST  

Πρόκειται για ένα εξαιρετικό κείμενο, γραμμένο από ένα άριστο συνάδελφο των ΤΘ, τον Επίλαρχο (κατά το χρόνο της συγγραφής) Χαράλαμπο Λαλούση και νομίζω ανώτατο αξιωματικό σήμερα.

Κατά τα άλλα
Συμφωνώ απόλυτα για όσα αναφέρει ο Βελισάριος σχετικά με το επίπεδο της ανωτάτης ηγεσίας της Στρατιάς Μ. Ασίας, αυτής που ανέλαβε αμέσως μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920 (την αρχιστρατηγία και τη διοίκηση των Σ.Σ. και των Μεραρχιών). Κάπου είχα διαβάσει, ότι ο Κωνσταντίνος, ολίγο πριν το δημοψήφισμα του Νοεμβρίου του 1920 με βάση και το οποίο επέστρεψε στο θρόνο, ζήτησε να αναλάβει αρχιστράτηγος ο Υποστράτηγος Στέφανος Γεννάδης, (ικανότατος αξιωματικός, δκτής Αποσπάσματος Ευζώνων στους Βαλκανικούς και στη συνέχεια δκτής της V Μεραρχίας αφού πρώτα την ανασυγκρότησε μετά τη διάλυσή της στη μάχη του Αμυνταίου), πλην όμως η κυβέρνηση είχε προλάβει και είχε διορίσει τον Αναστάσιο Παπούλα, που βρισκόταν στη φυλακή (ως Αντιβενιζελικός) από το 1917 μέχρι τον Νοέμβριο/1920. Για ποιο λόγο η κυβέρνηση επέλεξε τον Παπούλα ενώ υπήρχαν πολύ ικανότεροι αυτού. Με βάση τα πολιτικά πιστεύω του; Ο Παπούλας ήταν πιστός στο θρόνο (δεν προσχώρησε στο κίνημα του 1909), συμμετείχε στην οργάνωση των επιστράτων και στα κινήματα Θήβας και Πελοποννήσου και για το λόγο αυτό είχε καταδικαστεί σε θάνατο, ποινή που με επέμβαση του Βενιζέλου δεν εκτελέστηκε. Ο Παπούλας ήταν πατριώτης και καλός στρατιώτης, διοίκησε δε τη Στρατιά ακομμάτιστα, πλην όμως δεν ήταν ο καταλληλότερος για το αξίωμα που ανέλαβε και την αποστολή που έπρεπε να φέρει σε πέρας. Ένα γεγονός που αποδεικνύει το επίπεδο της ηγεσίας, είναι ότι αμέσως μετά την αποτυχημένη επιθετική αναγνώριση του Γ’ ΣΣ προς Εσκή Σεχήρ, ο Παπούλας αντικατέστησε το σύνολο των διοικητών το Γ’ Σώματος (όλοι επανελθόντες απότακτοι), λόγω της ανικανότητας που επέδειξαν κατά την επιχείρηση. Ειδικότερα: Ο Σωματάρχης Υπγος Πετμεζάς αντικαταστάθηκε από τον Υπγο Βλαχόπουλο, ο Δκτής της Χ Μεραρχίας Σχης Μπουκουβάλας από τον Υπγο Λεοναρδόπουλο, ο δκτής της VII (Μεραρχία Αρχιπελάγους) Σχης Καράκαλος από τον Σχη Πλατή Ανδρέα και δκτής της ΙΙΙ Μεραρχίας ανέλαβε ο Υποστράτηγος Τρικούπης. Ο μόνος που δεν αντικαταστάθηκε, ήταν ο αρχιστράτηγος, που ήταν και ο αποκλειστικά υπεύθυνος για την αποτυχία. Υπόψη δε, ότι την Ελληνική αποτυχία κατά την επιθετική αναγνώριση του Ιανουαρίου 1921 (και όχι Τουρκική νίκη), οι Τούρκοι θεωρούν ότι «από της χρονολογίας της μάχης ταύτης εγεννήθη εις τον Στρατόν μας η πεποίθησις της οριστικής νίκης επί του εχθρού, ήτις πεποίθησις ερρίζωσε εις όλους. Τα θεμέλια της νίκης του Τουρκικού Στρατού ετέθησαν» (Independence Turque, σελ 52 - επίσημη Τουρκική ιστορία, απόδοση από αντιστράτηγο Γεώργιο Σπυρίδων). Μετά τις αποτυχημένες επιχειρήσεις του Μαρτίου, οι αντικαταστάτες αντικαταστάθηκαν με άλλους!!! Ακόμη και μετά τις επιχειρήσεις του Ιουνίου – Ιουλίου 1921, έγιναν και άλλες αντικαταστάσεις. Είναι όμως σημαντικό να αναφερθεί ότι το μείζον μέρος των αξιωματικών από τη διοίκηση του συντάγματος και κάτω, ανταποκρίθηκε πλήρως στα καθήκοντά του, την αποστολή του και το χρέος του. Οι Έλληνες αξιωματικοί, από το διοικητή της διμοιρίας μέχρι και αυτό του συντάγματος, τέθηκαν επικεφαλής των τμημάτων επιθέσεως σε όλες τις επιχειρήσεις, προμάχησαν των μονάδων τους σύροντες τους άνδρες τους στην υπέρτατη θυσία και εξ αυτού του λόγου είχαν δυσανάλογες προς τον αριθμό τους απώλειες σε νεκρούς και τραυματίες. Είναι χρήσιμο όμως να θυμόμαστε ότι την ανωτάτη ηγεσία του στρατού, την επιλέγει η κυβέρνηση (πάντα με κομματικά κριτήρια). Βεβαίως δεν πρέπει να αδικούμε μόνο τους απότακτους Αντιβενιζελικούς αξκούς που η εμπειρία τους σε πολεμικές επιχειρήσεις έφθανε στο επίπεδο τάγματος κατά τους Βαλκανικούς πολέμους και οι οποίοι στα τέλη του 1920 γύρισαν από την εξορία ή τις φυλακές και ανέλαβαν τη διοίκηση Μεραρχιών και ΣΣ. Καλό είναι να θυμόμαστε ότι ένας σημαντικός αριθμός Βενιζελικών Αξκών, μεταξύ των οποίων και 4 ανώτατοι, εγκατέλειψαν τις μονάδες τους, διέφυγαν στην Κωνσταντινούπολη και από εκεί βυσσοδομούσαν εναντίον του Στρατού Μικράς Ασίας.

Αρματιστής 15 Αυγούστου 2012 - 1:39:00 μ.μ. EEST  

@ Ανώνυμο 15 Αυγούστου 2012 9:02:00 π.μ.

Η βιβλιογραφία που παραθέτει ο αρθρογράφος ανήκει κυρίως στους πρωταγωνιστές ή αυτούς που έλαβαν μέρος στην εκστρατεία. Κουράγιο να έχει κάποιος να διαβάσει. Έχω διαβάσει κάποια και είναι πολύ διαφωτιστικά. Υπάρχει βεβαίως και ο υποκειμενικός παράγοντας του γράφοντος. Πέρα όμως από τα παραπάνω, μπορεί κάποιος που ενδιαφέρεται να ανατρέξει και στις εκδόσεις της ΔΙΣ/ΓΕΣ που στηρίζονται σε πρωτότυπα έγγραφα (στα οποία μπορεί να ανατρέξει ο κάθε ενδιαφερόμενος μελετητής) και οι οποίες είναι πολύ κατατοπιστικές όσο αφορά τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων. Σε πληροφορώ δε, ότι αν διαβάσει κάποιος με προσοχή αυτά που αναφέρονται στις εκδόσεις της ΔΙΣ/ΓΕΣ, θα διαπιστώσει ότι με στεγνή στρατιωτική γλώσσα, δεν κρύβουν τίποτε και δεν χαρίζονται σε κανένα.

enkripto 15 Αυγούστου 2012 - 1:47:00 μ.μ. EEST  

Εξαίρετος αξιωματικός και ιστορικός ο Ταξίαρχος -πλέον- Χαράλαμπος Λαλούσης.

Ανώνυμος 15 Αυγούστου 2012 - 2:57:00 μ.μ. EEST  

Όσο θυμάμαι τον εαυτό μου, πάντα με βασάνιζαν οι κάτωθι απορίες:
- γιατί δεν παραμείναμε στην παραλιακή ζώνη, οργανώνοντας οχυρωματικά έργα και τις γραμμές ανεφοδιασμού ;
Μπορεί να φανταστεί κάποιος την σημερινή Ελλάδα να κατέχει τα δυτικά παράλια της σημερινής Τουρκίας (οι πλουσιότερες περιοχές της) ; ; ;
- γιατί δεν οργανώσαμε και εμείς έφιππα ανταρτικά σώματα τα οποία θα κυνηγούσαν τους Τσέτες ;
- ΠΟΥ εβρίσκονταν τα ελληνικά θωρηκτά κατά την κατάρρευση και γιατί δεν κάλυψαν την αποβίβαση των ελλ.στρατευμάτων ;
Τα περί ντού στα βάθη της Μικράς Ασίας, μόνο ως αστειϊσμό μπορώ να το εκλάβω.
Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε την κατοχή της παραλιακής ζώνης της Σμύρνης, και αν δεν διέπραττε ο Εθνάρχης το τραγικό λάθος των εκλογών, πιστεύω ότι θα είχαν διαφορετική εξέλιξη τα πράγματα...
Κρίμα, άδοξα χάθηκε η μεγαλύτερη ευκαιρία του νεώτερου Ελληνισμού !

ΚΛΕΑΝΘΗΣ 15 Αυγούστου 2012 - 4:46:00 μ.μ. EEST  

Για τους φίλους που υποψιάζονται κατασκόπους,
Αν και οι Τούρκοι γνώριζαν αρκετά για στοιχεία του ελληνικού στρατού, δεν φαίνεται από πουθενά ότι γνώριζαν τα κύρια σημεία των σχεδίων των μεγάλων επιθετικών επιχειρήσεων της Στρατιάς το καλοκαίρι του 1921.
Στις δύο μεγαλύτερες συγκρούσεις που έκριναν οριστικά την εκστρατεία, τις μάχες Κιουτάχειας και Σαγγαρίου (Ιούν. – Αυγ. 1922), οι τουρκικές δυνάμεις είχαν διαταχθεί σε βάθος και με τρόπο επιτρέποντα την ταχεία αναδιάταξή τους ώστε η ελληνική Κύρια Προσπάθεια να αντιμετωπίζεται με δυνάμεις τουλάχιστον ισοδύναμες. Δηλαδή, πιο απλά, προσάρμοζαν κάθε 1-2 μἐρες τις δυνάμεις τους ανάλογα με τις προελαύνουσες ελληνικές δυνάμεις, οι οποίες παρακολουθούντο επιμελώς από τμήματα ιππικού. Το ελληνικό σχέδιο ήταν απλό και προβλέψιμο ( υπερκέραση του αριστερού) και αυτό που ήθελε μερικές μέρες να διευκρινιστεί ήταν η ακριβής δύναμη που ενεργούσε σε κάθε κατεύθυνση. Η διάταξη σε βάθος των Τούρκων τους εξασφάλιζε το χρόνο που χρειαζόταν να διασαφηνιστεί ο αριθμός και ο στόχος των ελληνικών δυνάμεων, σε συνδυασμό με την έλλειψη σχεδίων παραπλανήσεως από την συντηρητική ελληνική Διοίκηση. Πουθενά δεν υπήρξαν δυνάμεις διατεταγμένες με τρόπο που να δείχνει γνώση από πριν των σχεδίων.
Το πραγματικό τουρκικό πλεονέκτημα στο τακτικό πεδίο ήταν η πολύ καλύτερη κατανόηση της τεράστιας σημασίας του παράγοντα ΧΡΟΝΟΣ στην εξέλιξη μιας μάχης, οι Έλληνες ήταν πολύ αργοί. Μετά από κάθε ελιγμό συναντούσαν μπροστά τους νέες τουρκικές δυνάμεις, ή κενό χώρο χωρίς τακτική σημασία πλέον.
Τα μέσα που εξασφάλιζαν στους Τούρκους ηγέτες την υπεροχή στην ταχύτητα και στην τακτική ευκινησία που επιζητούσαν, ήταν κατά βάση τρείς:
α. το εξαίρετο τουρκικό ιππικό που παρακολουθούσε κάθε ελληνική κίνηση ( και αξίζει ιδιαίτερης αναφοράς)
β. . Το πολύ ανώτερο τουρκικό σύστημα Διοίκησης, Ελέγχου και Επικοινωνιών (C3), χάρη στην παρακολούθηση από τους διοικητές Ομάδων Μεραρχιών της μάχης από του σύνεγγυς και άμεση έκδοση διαταγών, αλλά και της ύπαρξης ανέπαφου τηλεγραφικού –σιδηροδρομικού δικτύου για συνεχή επαφή με τον ίδιο τον Κεμάλ. Το ελληνικό αντίστοιχο, με ενημέρωση των βραδυπορούντων στρατηγείων ΄΄κάθε εσπέρας΄΄ και λήψη των διαταγών από τις μεραρχίες συνήθως το άλλο πρωί, ανήκε στο 1912.
γ. Στην εκμετάλλευση της.. νύκτας. Κάθε νύκτα οι Τούρκοι μετακινούνταν ανεντόπιστοι σε νέες πλεονεκτικότερες θέσεις χάρη στις έγκαιρες διαταγές αλλά και την άριστη γνώση του εδάφους. Αντίθετα οι Ἐλληνες κινούντο στο άγνωστο έδαφος μόνο μέρα υπό τη συνεχή εχθρική παρατήρηση.
Τελικά οι Τούρκοι βρίσκονταν εκεί που έπρεπε στην κατάλληλη στιγμή και συνήθως σε μεγαλύτερους αριθμούς, παρά την μικρή συνολική ελληνική αριθμητική υπεροχή.

Ανώνυμος 15 Αυγούστου 2012 - 5:37:00 μ.μ. EEST  

Όταν κατέρρευσε το μέτωπο έπρεπε να μπούμε στην Πόλη. Κι αυτό ακόμα ήμασταν ανικανοι να κάνουμε!

Ανώνυμος 15 Αυγούστου 2012 - 10:20:00 μ.μ. EEST  

Δυστυχώς σε στρατιωτικό επίπεδο αποτύχαμε γιατί πάρα πολύ απλά ΑΡΓΗΣΑΜΕ. Τι εννοώ. Οι σοβαρές επιχειρήσεις που έγιναν το 1921 ήταν να γίνουν το 1920. Απλά ο Λευτεράκης είχε την ιδέα για εκλογές. Το 1920 λοιπόν σχεδίαζε κατάληψη Αφιόν-Εκσί σε πρώτη φάση και σε δεύτερη Άγκυρα-Ικόνιο με παράλληλη αποβατική επιχείρηση στον Πόντο. Αν τα χε κάνει τότε που ο Κεμάλ ακόμα δεν ήταν τίποτα, μπορεί να μην ήταν περίπατος αλλά όλα ήταν με το μέρος του. Το 1921 πραγματοποιήθηκε η πρώτη φάση Αφιόν-Εσκί αλλά η δεύτερη ήταν περισσότερο περιορισμένη (μόνο Άγκυρα) γιατί τότε ο Κεμάλ είχε μαζέψει στρατό. Αντί όμως να κάνουμε πόλεμο κάναμε πολιτική (όχι διπλωματία) αλλά μικροπολιτικά. Έτσι έχουμε διαδοχικά μετά τις επιχειρήσεις Ιουλίου 1920, προεκλογική περίοδο, εκλογές, νέα κυβέρνηση, δημοψήφισμα για βασιλιά, αλλαγή ηγεσίας στον στρατό. Φυσικά οι σύμμαχοι μας παράτησαν. Έγινε και η μαλακία με την αναγνώριση Δεκεμβρίου 1920 και αφού πέρασαν έτσι 7 μήνες, αποφάσισαν να κάνουν πόλεμο με μη επαρκείς δυνάμεις γιατί απλά ο ΕΣ δεν είχε επιστρατευτεί τόσο διάστημα. Η επιστράτευση ολοκληρώθηκε τον Μάιο του 1921.
Σημείωση: Όπως λέει ο Αρματιστής, ο Πετμεζάς αντικαταστάθηκε μετά τις επιχειρήσεις Δεκεμβρίου 1920 από τον Βλαχόπουλο. Να συμπληρώσω ότι και ο Βλαχόπουλος μετά τις επιχειρήσεις Μαρτίου 1921 αντικαταστάθηκε (αν δεν κάνω λάθος με τον Πρίγκιπα Ανδρέα) γιατί θεωρήθηκε υπεύθυνος (στο μέτωπο του Εσκί). Εγώ θέλω να ρωτήσω, ο σωματάρχης Υποστράτηγος Κοντούλης που κατέλαβε εύκολα το Αφιόν και δεν έκανε τίποτα για να σπεύσει προς βοήθεια στο Εσκί, γιατί δεν αντικαταστάθηκε; Πάντως και ο σχεδιασμός από τον επιτέλάρχη της Στρατιάς ήταν χάλια για τον Μάρτιο του 1921. Ενώ δηλαδή οι έως σύνταγμα όπως λέει κάποιος φίλος δούλευαν και τα έδιναν όλα, στα επιτελεία μεραρχιών, σωμάτων και στρατιάς μετριότητες (το λιγότερο), ή γκαφατζήδες.

Ανώνυμος 16 Αυγούστου 2012 - 12:01:00 π.μ. EEST  

Κατάσκοποι, οι Άγγλοι, οι Σοβιετικοί, οι Γάλλοι. ο καιρός, ο Κίσσινγκερ κλπ κλπ

όσο αρνούμαστε να παραδεχτούμε ότι φταίμε εμείς, τα ίδια θα παθαίνουμε

ΑΧΕΡΩΝ 16 Αυγούστου 2012 - 4:06:00 π.μ. EEST  

@ΚΛΕΑΝΘΗΣ
Πολὺ σωστὲς ὸλες οι επισημὰνσεις. Μου θὺμισαν την επὶτομη ιστορὶα της Μικρασιατικὴς Εκστρατεὶας της ΔΙΣ/ΓΕΣ.Προσθὲτω ὸτι οι ελληνικὲς μεραρχὶες,λὸγω βαρὺτερης δομὴς,χρειαζὸταν ὲνα τριὴμερο για να τεθοὺν σε κὶνηση,ενὼ οι λιτὸτερες τουρκικὲς μποροὺσαν να εκκινὴσουν ακὸμη και αυθημερὸν.
Δεν κατηγορὼ την Στρατιὰ για τα απλὰ και προβλὲψιμα σχὲδια.Αλλὰ αυτὰ δικαιολογοὺνται ὸταν επιτρὲπουν την ταχεὶα εκτὲλεση,με τις μικρὸτερες δυνατὲς απὼλειες ορμὴς.Δὲν πειρὰζει να αντιληφθεὶ ο εχθρὸς τους αντικειμενικοὺς σου σκοποὺς ὸταν δεν μπορεὶ να σε αποτρὲψει απὸ την υλοποὶησὴ τους,επειδὴ δεν μπορεὶ να ''σταθεὶ''απὲναντὶ σου.Αντ´αυτοὺ,η Στρατιὰ,κατὲφευγε σε αφελὴ τεχνὰσματα ευρεὶας υπερκερὰσεως,την στιγμὴ που ὸχι μὸνο δὲν ὴταν πιὸ ευκὶνητη απὸ τον αντὶπαλο,αλλὰ ὴταν και πιὸ δυσκὶνητη απ´αυτὸν.
Ὲχω ὸμως μὶα επιφὺλαξη σχετικὰ με το ''για τοὺς φὶλους που υποψιὰζονται κατασκὸπους''.
Το να υποψιὰζεσαι κατασκὸπους,θα ὲπρεπε να εὶναι αυτονὸητο.Το ζητοὺμενο εὶναι να τους εντοπὶσεις,ὼστε εὶτε να τους εξουδετερὼσεις,εὶτε,στην ιδανικὴ περὶπτωση,να τους χρησιμοποιὴσεις πρὸς δικὸ σου ὸφελος.
Δεν υπὰρχει ανθρὼπινη δραστηριὸτητα που να μὴν γὶνεται αντικεὶμενο παρατηρὴσεως ἢ περιὲργειας τρὶτων,πολὺ περισσὸτερο ὸταν πρὸκειται για πολεμικὲς δραστηριὸτητες.
Ὲχω διαβὰσει μεταξὺ ὰλλων για την συμμετοχὴ κὰποιου Βρεττανοὺ στρατηγοὺ στα συμβοὺλια της στρατιὰς,ως συμβοὺλου ἢ συνδὲσμου,στον οποὶον κὰποιοι χρεὼνουν κατὰδοση ελληνικὼν σχεδὶων.Στην δὶκη των Ὲξη,πολὺ βολικὰ,δεν επετρὰπη να παρουσιαστοὺν απὸρρητα προς υπερὰσπιδη των κατηγορουμὲνων,και ὲκτοτε το θὲμα αυτὸ,ὲμεινε αιωροὺμενο,καθὼς και ὰλλα,ὸπως το τηλεγραφικὸ δὶκτυο και η χρὴση του,ἢ οι μετακινὴσεις ατὸμων διαμὲσου των γραμμὼν του μετὼπου.
Επειδὴ η ὲγκαιρη προειδοποὶηση μπορεὶ να εξασφαλὶσει πολὺτιμο χρὸνο,και επειδὴ πολὺτιμο μπορεὶ να εὶναι και εκὶνο το τὲταρτο της ὼρας που ανὲφερε ο στρατὰρχης Φὸς,νομὶζω ὸτι δεν πρὲπει να παραβλὲπουμε την σημασὶα του πολὲμου των πληροφοριὼν κατὰ την Μικρασιατικὴ Εκστρατεὶα.
Αρκεὶ βὲβαια να τεθεὶ σε σωστὸ πλαὶσιο.

Ανώνυμος 16 Αυγούστου 2012 - 11:54:00 π.μ. EEST  

Δεν υπαρχει ομως η παραμικρη αναφορα σχετικα με την οργανωση του Ε.Σ απο το τελος του Α'Π.Π. και μετα μεχρι και το 1923. Ακομη και στην «ιστορια της οργανωσης του Ε.Σ 1821-1954». Δεν ειναι γνωστο σχεδον τιποτε για εκεινη την περιοδο, με εξαιρεση τα οσα αναφερονται σε αποσπαματικη μορφη σε αρθρα ιστορικα και στο βιβλιο μονογραφια της ΔΙΣ/ΓΕΣ για την μικρασιατικη εκστρατεια. Ειναι χαρακτηριστικο οτι δεν μνηνονευονται καθολου σχηματισμοι που παρεμειναν στην ηπειρωτικη Ελλαδα. Δεν ειναι ετσι γνωστο πως επηρεασαν τις επιλογες οι πιθανες ελλειψεις σε διαφορες κατηγοριες οπλισμου. Απο αυτη την πλευρα οποιαδηποτε σκεψη και κριτικη δεν μπορει να θεωρηθει πληρης, για τα οσα συνεβησαν εκεινη την περιοδο.
Φιλικα

Φτωχός και μόνος κάου - μπόυ 22 Αυγούστου 2012 - 11:41:00 μ.μ. EEST  

Δύο μικρές διορθώσεις στο ποίημα του Καβάφη: μετά το "ευκλεώς" άνω τελεία και "Δίαιος" αντί "Διαίος".

Την μικρασιατική εκστρατεία την καταδίκασε η λογική της "πτωχής πλην τιμίας Ελλάδος". Άκουγαν Σμύρνη και νόμιζαν οτι είναι η Καλαμάτα. Οι ίδιοι άνθρωποι δέκα χρόνια πριν κυνηγούσαν τον τούρκικο στρατό προς το Μοναστήρι την ώρα που οι Βούλγαροι έκαναν αγώνα δρόμου να φτάσουν Θεσσαλονίκη. Αυτά συμβούλευε ο Μεταξάς τον διάδοχο (τότε) Κωνσταντίνο (τεράστια η αξία της στρατιωτικής και πολιτικής του σκέψης...). Όταν ο Παπαναστασίου μίλησε ανοιχτά για την "Κίρκη της Αυλής" και την επερχόμενη καταστροφή από την ανικανότητα της πολιτικής εξουσίας τον δίκασαν και τον καταδίκασαν, ενάμισυ χρόνο πριν την καταστροφή.
Μην ψάχνετε για λάθη και παραλείψεις. Η πίστη έλειπε από την πολιτική ηγεσία. Η πίστη στον αγώνα να αγγίξει το κράτος τα γεωγραφικά όρια του έθνους. Κι ας ήταν και προς όφελος της αστικής τάξης. Η δημιουργία μιας αστικής τάξης με εθνικό όραμα, κάτι που ξεκίνησε δειλά την εποχή του Τρικούπη καιισχυροποιήθηκε κάμποσο με τον Μακεδονικό Αγώνα και τους δύο Βαλκανικούς ανακόπτεται οριστικά στην Μικρασία. Οι μπακάληδες της Πελοποννήσου ήταν μαζί με τον Κεμάλ οι κερδισμένοι του '22. Το έθνος μαζεύτηκε στο στενό κορμό του κράτους και έκτοτε φθίνει διαρκώς.

Χρόνια πριν είχα πάει Κωνσταντινούπολη. Δεν θα πω τι είδα ή πώς ένοιωσα, παρά μόνο αυτό: γυρνώντας πίσω γυρνούσα σε μια φυλακή. Ρεμούλες, κομπίνες, μπουζούκια, σήριαλ, κοκορομαχίες στη βουλή... Έμοιαζαν όλα τόσο φτηνά και ασήμαντα, τόσο μικρά και μίζερα. Κατάθλιψη με έπιασε. Είχα δει με τα μάτια μου το έθνος...και έπειτα ξανάχωσα το κεφάλι μου στο απόκομμα του έθνους, τη φυλακή του: το νεοελληνικό κράτος.

NF 23 Αυγούστου 2012 - 7:53:00 π.μ. EEST  

Θα συμβουλευα ορισμενους εδω μεσα να ειναι πιο προσεκτικοι οταν μιλανε για τον Μπαρμπα-Γιαννη το Μεταξα.
Θα τους συμβουλευα επισης να μην προκαλουν, γιατι θα αρχισω να αναρτω τι εγραφε ο Ριζοσπαστης και τι ελεγε το ΚΚΕ και η Αριστερα για τη Μικρα Ασια, αλλα και για τη Μακεδονια.
Σε οτι αφορα τον δηθεν «δημοκρατη» Παπαναστασιου, διαβαστε τον παρακατω συνδεσμο
http://www.istorikathemata.com/2010/05/blog-post_15.html

Φτωχός και μόνος κάου - μπόυ 23 Αυγούστου 2012 - 2:15:00 μ.μ. EEST  

@NF
Τον αράπη κιαν τον πλένεις το σαπούνι σου χαλάς. Όσο για Μικρασία και Μακεδονία τα είπαμε: άλλοι δικάζονται για προθέσεις και άλλοι για πράξεις. Το ΚΚΕ ανήκει στην πρώτη κατηγορία. Τη μειοδοσία την υλοποίησαν άλλοι.Όσο για το σύνδεσμο που παραθέτεις, γνωρίζω καλά το εν λόγω blog καθώς και τις δήθεν "αμερόληπτες" ιστορικές του τοποθετήσεις. Κακής ποιότητας ΕΗΔ. Απορώ πως δεν παραθέτεις και "στοιχεία" από τον knossopolis.
Τον βίο και την πολιτεία του σπιθαμιαίου φυγόστρατου (το 22) δικτατορίσκου τον κατέγραψε τελεσίδικα η ιστορία ως κακέκτυπο του Ντούτσε και του Φύρερ. Με τις συμβουλές του δεν παραδόθηκε όλο το Δ΄ΣΣ στους Γερμανούς και μεταφέρθηκε στο Γκλερλιτζ; 7000 αιχμάλωτοι χωρίς να πέσει σφαίρα και χωρίς να βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση. Τι να περιμένει κανείς από άνθρωπο που ετοιμάζονταν να γίνει πρωθυπουργός μέσα στο χάος της μικρασιατικής καταστροφής; Τι να περιμένει από άνθρωπο που που αγαπούσε του γερμαναράδες βασιλιάδες πιο πολύ από την πατρίδα του - αλλά έγινε δικτάτορας με την ευλογία των εγγλέζων; Φώναξε όσο θέλεις, βγάλε όσα φύλλα του Ριζοσπάστη θέλεις - αλήθεια μιλάμε για τον κανονικό Ριζοσπάστη ή αυτόν που έβγαζε ο Μανιαδάκης από το 37 και μετά με Τυρίμο, Μανωλέα κλπ; Έτοιμος ήταν ο Μεταξάς να κάτσει στους Γερμανούς το 41 (είναι γνωστές οι επαφές της Αστυνομίας με τη Γκεστάπο, είναι γνωστό το ότι τα τσιράκια του παρέδωσαν στους Γερμανούς όσους πολιτικούς κρατούμενους δεν μπόρεσαν να το σκάσουν με την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα) Γι αυτό και τον ξεφορτώθηκαν οι Εγγλέζοι (και ο βασιλιάς μαζί ίσως) με μια βολικότατη ένεση.

ΥΓ Ακόμα δεν υπέγραψε δήλωση μετανοίας ο Αρματιστής. Σκληρό καρύδι. Και στο strategy reports και εδώ υπάρχουν κάμποσοι σχολιαστές που τον πρεσάρουν αλλά αντέχει. Σπάνιο πράγμα η συνέπεια στις μέρες μας.

NF 24 Αυγούστου 2012 - 9:45:00 π.μ. EEST  

Το 1921-1922 και το 1946-1949 το ΚΚΕ προδωσε τη Μικρα Ασια και τη Μακεδονια με πραξεις και οχι με λογια ή προθεσεις.
Ο ισχυρισμος οτι ο Μεταξας θα παρεδιδε τη χωρα στους Γερμανους αν ζουσε λιγο ακομα, ξεπερνα καθε οριο αθλιοτητας. Μπορω να παραθεσω απειρες μαρτυριες, δηλωσεις, αλλα και καταχωρησεις απο το ημερολογιο του Μεταξα που αποδεικνυουν οτι θα αντιστεκοταν μεχρις εσχατως και στους Γερμανους. Δεν υπαρχει απολυτως καμμια ιστορικη πηγη ή στοιχειο που να υποδηλωνει το αντιθετο. Το μονο που υπαρχει ειναι οι συκοφαντιες των μικροψυχων αριστερων που παντα ηταν μαστορες του ψευδους.


Οταν η Κυβερνηση καλεσε το Μεταξα να αναλαβει Αρχιστρατηγος το 1921 αυτος δηλωσε οτι θα αναλαβει αν θελουν Διοικητης Μεραρχιας, η και Ταγματος ή Λοχου, αλλα οχι Αρχιστρατηγος, γιατι δεν μπορουσε να διοικησει μια στρατιωτικη επιχειρηση που θα οδηγουσε στην καταστροφη.Τα περι φυγοστρατιας συνεπως δεν ισχυουν.

Οδυσσέας 24 Αυγούστου 2012 - 10:04:00 π.μ. EEST  

Παρακολουθώ το διάλογο με ενδιαφέρον, αν και αποτυπώνει τη μόνιμη τάση μας ως Ελλήνων να χωριζόμαστε πάντα σε στρατόπεδα μανιχαϊστικώ τω τρόπω.
Λόγω καλοκαιρινής χαλαρότητας ας μου επιτραπεί λίγος χαβαλές προς ΦκΜΚ:
Αγαπητέ, όταν επιστρέψει ο Αλέξης από τις διακοπές κινδυνεύεις με διαγραφή: όχι μόνο χρησιμοποίησες τη λέξη "Έθνος" και μάλιστα μιλώντας για την Κωνσταντινούπολη (σαφές αλυτρωτικό υπονοούμενο, θα έλεγε ο κλασικός ΣΥΡΙΖΑίος), αλλά επιπλέον χρησιμοποίησες και τη γνωστή φράση "τον αράπη κι αν τον πλένεις το σαπούνι σου χαλάς" (κατάλοιπο παλιών στερεοτύπων που αποδεικνύνουν ότι η ελληνική κοινωνία εξακολουθεί να κυριαρχείται υποσυνείδητα από ρατσιστικές αντιλήψεις κλπ., θα σου τσιτάριζε πάλι ο κλασικός ΣΥΡΙΖΑίος). Μου φαίνεται ότι πας ντουγρού για να σε βγάλουν Χρυσαυγίτη οι σύντροφοι...

Φτωχός και μόνος κάου - μπόυ 24 Αυγούστου 2012 - 4:30:00 μ.μ. EEST  

@Οδυσσέα
Α, δε μασάω.Τουρκοφάγο με είχαν βγάλει στο στρατό οι σύντροφοι της οππορτουνιστικής και ροζέ αριστεράς. Έχω πάρει πάντως διαζύγιο με τον χώρο αυτό από το 1988. Τώρα γιατί τους ψήφισα...για να εκδικηθώ τη συντροφιά της Αλέκας που καταστρέφει το ΚΚΕ και αρνήθηκε να στην αριστερά τη μία και μόνη ευκαιρία που εμφανίστηκε να κυβερνήσει. Κατά τα άλλα φταις και εσύ. Όταν βλέπω σοβαρούς ανθρώπους στο χώρο της δεξιάς να συμπαρατάσσονται, άκοντες φυσικά, με τον Άδωνι Γεωργιάδη, τι να πράξω ο φτωχός; Συμπαρατάχθηκα, άκων και εγώ, με τον... Αμηρά.

Για το Αράπης φταίει ο Σολωμός: "Αραπιάς άτι, Γάλλου νούς, βόλι Τουρκιάς, τοπ' Άγγλου!/ Πέλαγο μέγα πολεμά, βαρεί το καλυβάκι,/κι αλιά, σε λίγο ξέσκεπα τα λίγα στήθια μένουν!" Έτσι το γράφει στους "Ελεεύθερους πολιορκημένους" (τρίτο σχεδίασμα) και έτσι το λέω. Στο Β΄Σχεδίασμα πάλι λέει: "Μόλις έπαυσε το σάλπισμα ο Αράπης, μία μυριόφωνη βοή ακούεται εις το εχθρικό στρατόπεδο, και η βίγλα του κάστρου, αχνή σαν το Χάρο, λέει των Ελλήνων: «Μπαίνει ο εχθρικός στόλος»." Τώρα τι να κάνουμε; να αλλάξουμε τον Σολωμό;

Οδυσσέας 24 Αυγούστου 2012 - 7:00:00 μ.μ. EEST  

Χα, είσαι και αυτόφωτα διαβασμένος πανάθεμά σε - αυτό το είδος το απεχθάνονται στην Κουμουνδούρου...

ΑΧΕΡΩΝ 24 Αυγούστου 2012 - 10:38:00 μ.μ. EEST  

@NF
Ὸταν αρνεὶσαι την αρχιστρατηγεὶα επειδὴ κρὶνεις καταδικασμὲνη την εκστρατεὶα,στην πραγματικὸτητα αρνεὶσαι και την διοὶκηση μεραρχὶας,τὰγματος,ἢ λὸχου.
Αυτὰ εὶναι μελοδραματικὲς υπεκφυγὲς,ιδὶως τα περὶ λὸχου ἢ τὰγματος,την στιγμὴ μὰλιστα που ο Μεταξὰς θα δεχὸταν το υπουργεὶο στρατιωτικὼν(το αναφὲρει κὰπου στο ημερολὸγιὸ του).
@Φκμκ
Ἂν δεχθοὺμε ὸτι πὶσω απὸ τον αιφνὶδιο θὰνατο του Μεταξὰ κρὺβονται οι Βρεττανοὶ (για να κρατὰμε και μὶα πισινὴ),μὴπως ο λὸγος δὲν ὴταν η συμβιβαστικὴ διὰθεση του Μεταξὰ,αλλὰ το αντὶθετο;
Αυτὴ η υποψὶα χοροπηδὰει απὸ καιρὸ μὲσα στην κρανιακὴ μου κοιλὸτητα.

ΥΓ.Ὸσο για την δὴλωση μετανοὶας του Αρματιστὴ,απὸ οτι ὲχω διαβὰσει εδὼ και στο Strategy reports,κανεὶς απ´ὸσους τον πρεσσὰρουν,δεν εὶναι του διαμετρὴματὸς του.
Προσωπικὴ μου πὰντως εκτὶμηση εὶναι ὸτι οὺτε οι προσδοκὶες του Αρματιστὴ,οὺτε οι δικὲς σου θα εκπληρωθοὺν απὸ την Κουμουνδοὺρου.
Οὺτε απὸ κανὲνα ὰλλο κὸμμα πιθανὼτατα.

Ανώνυμος 31 Αυγούστου 2012 - 11:34:00 μ.μ. EEST  

Αυτο που ειπε ο Μεταξας οτι δεν ειχαμε ελπιδα στη Μ. Ασια ειναι σωστο;; Την Αν. θρακη πως καταφεραν οι Τουρκοι και την κρατησαν τοσα χρονια οπου εχουν μειονεκτημα;; οι τουρκικες μεραρχιες ιππικου τον Αυγουστο του 1922 πως επικοινωνουσαν και συντονιζονταν ενω ηταν σκορπιες παντου;;; Το τουρκικο πυροβολικο στο αλη βεραν ποτε προλαβε και πηρε θεση;;;

ij 22 Φεβρουαρίου 2013 - 8:38:00 μ.μ. EET  

Με μεγάλη καθυστέρηση διάβασα το
εξαίσιο άρθρο.
Την εποχή εκείνη στις 22 Αυγούστου
Ο θείος μου Αεροπόρος Ξηρός Γεώργιος
με ηρωική πράξη έσωσε την Ανεξάρτητο Μεραρχία.
Παρακαλώ τον συντάκτη του άρθρου μέσω του ιστολογιου σας αν έχει κάποια στοιχεία να τα παραθέσει.
Διατελώ εν ευγνωμοσύνη

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
“Κι αν είναι κ’ έρθουνε χρόνια δίσεχτα, πέσουν καιροί οργισμένοι, κι όσα πουλιά μισέψουνε σκιασμένα, κι όσα δέντρα, για τίποτ’ άλλο δε φελάν παρά για μετερίζια, μη φοβηθείς το χαλασμό.

Φωτιά! Τσεκούρι! Τράβα!, ξεσπέρμεψέ το, χέρσωσε το περιβόλι, κόφτο, και χτίσε κάστρο απάνω του και ταμπουρώσου μέσα, για πάλεμα, για μάτωμα, για την καινούργια γέννα, π’ όλο την περιμένουμε κι όλο κινάει για νάρθει, κι’ όλο συντρίμμι χάνεται στο γύρισμα των κύκλων!..

Φτάνει μια ιδέα να στο πει, μια ιδέα να στο προστάξει,κορώνα ιδέα , ιδέα σπαθί, που θα είναι απάνου απ’ όλα!"

Κωστής Παλαμάς
«Όσοι το χάλκεον χέρι βαρύ του φόβου αισθάνονται,ζυγόν δουλείας ας έχωσι·

θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία»


Α.Κάλβος
«Τι θα πει ραγιάς; Ραγιάς είναι εκείνος που τρέμει από τον φόβο τον Τούρκο, που είναι σκλάβος του φόβου του, που θέλει να ζήσει όπως και να είναι. Που κάνει τον ψόφιο κοριό για να μην τον πατήσει κάποιος. Την ραγιαδοσύνη του την ονομάζει αναγκαία φρονιμάδα».

Ίωνας Δραγούμης

  © Free Blogger Templates Columnus by Ourblogtemplates.com 2008

Back to TOP